M. Ali KAYA
“Allah her şeye kadirdir.” Kudreti her şeyde zahirdir. Bununla beraber Allah’ın insana yetki verdiği insanın iradesinin hüküm sürdüğü sosyal hayatta kudretin eseri daha zahir ve hükümfermadır. Hal böyle olunca hikmet dairesinde kudretin asarı aranılmalı ve beklenmelidir. İnsan “Allah gafurdur, affedicidir, kerimdir, ikramı boldur ve rahimdir, rahmeti gazabını kuşatmıştır” diyerek farzları terk eder, haramlardan çekinmez nefsinin arzularının arkasından koşar ve Allah’tan af ve mağfiret beklerse Allah’ın “Kahhâr” “Cebbâr” isimlerinin tokadını yiyerek gereken cezaya çarptırılmaktan kendisini kurtaramaz. Nitekim peygamberimiz (sav) “Akıllı nefsini hesaba çeken ve ölümünden sonraki hayata hazırlık yapandır; ahmak ve aptal ise Allah’ın rahmetini umarak günah işlemeye devam edendir” (İbn-i Mâce, Züht, 31) buyrulmuştur.

Dünyada ve sosyal hayatta başarının şartı “hikmet”le, Allah’ın hikmetine uygun bir şekilde hareket etmek ve Allah’ın “Hakîm” ismine yapışmaktır. Bu da akıl, ilim ve mantık çerçevesinde hareket etmeye bağlıdır. Çalışmak, tedbirli olmak, ilim öğrenmek, eşyanın özelliklerini bilmek ve ona göre eşyadan faydalanmak, meşakkat ve sıkıntılara katlanmak, maslahata göre davranmak, şevk ve gayretle çalışmak, sabırla ve sebat ederek çalışmaya devam etmekle Allah’ın hikmetine uygun davranmış olurlar ve galiben başarılı olurlar.

Yüce Allah dünyada başarıyı dine ve imana göre değil, çalışmaya, sabır ve sebatla çalışmaya devam etmeye bağlamıştır. “Allah her şeye kadirdir” diyerek çorak bir araziye tohum eken ve sulamayı da ihmal eden ve çiftçiliğin gerektirdiği hikmete uymayan hayalperestlerin başarı şansı hiç yoktur. Allah her şeye kadirdir, diye yüzme öğrenmeden derin sulara atlayan boğulmaktan kurtulamaz. Sosyal ve siyasi hayatta başarılı olmak isteyen kendisi perişan olduğu gibi, kendisine inanan ve güvenenleri de perişan eder.

Atalarımız “lafla peynir gemisi yürümez” demişlerdir. Çalışmadan ve çalışmanın kurallarına uymadan konuşmakla, şikâyet etmekle, başkalarını suçlamakla, herkesin bir açığını yakalayarak teşhir etmekle ne aile, ne toplum ve ne de ülke idare edilemez. işlerin düzene girmesi ve herkesin mutlu olması ancak çalışmakla mümkündür. Bu nedenle yapacağımız şey, rahatı terk, konuşmayı terk ve çalışmaya devam etmektir.

Bir şeyin varlığı hikmet gereği bütün eczasını ve şartlarının varlığına bağlıdır. Bir şartın yokluğu onun da yokluğu demektir. Bir meyvenin oluşması, ağaca, güneşe, toprağa, suya, ve mevsimlerin güzel işleyişine bağlı olmakla beraber ağaç sahibinin de meyveyi zararlı böcek ve hastalıklardan koruyacak tedbirleri almasına bağlıdır. Her şeyi buna kıyas etmek mümkündür.

Bir diğer husus bir şeyi yapmanın zor, yıkmanın ise kolay olmasıdır. Bir binayı bir senede yapar, bir dakikada yıkarsınız. Yapmak ses getirmez ama yıkmak ses getirir ve haber konusu olur. Bu nedenle şeytan ve ona uyanlar daima yapılanı yıkmak ve büyük emeklerle yapılan güzel şeyleri yıkarak güçlerini göstermek isterler. Anarşi ve terörün tahribatının dehşetinin sebebi de budur. Namaz kılmak gibi bir ibadet veya bir eser ortaya koymak gibi müspet ve faydalı çalışmalar ilim, faaliyet, çalışma, gayret ve iyi niyet gibi pek çok şartların ürünüdür. Bir tek şartın yokluğu o eserin yokluğunu netice vermektedir. Bu da sonuçta şerre sebep olmaktadır. Zira şer ve tahrip yapmayı değil, yıkmak olduğu için bir güç ve kuvvet, bir gayret ve çalışma gerektirmemektedir.

Yapmaya ve çalışmaya yardımcı olmayan cahil dost düşman kadar zarar verebilir. Müspet bir faaliyette iyi niyet yeterli değildir, faaliyete iştirak etmek ve bir ucundan tutmak şarttır. İyi niyet güzel bir faaliyetle sonuç verir. Yoksa niyetin bir faydası olmaz. Bazen de iyi niyetle yapılan müspet çalışmalar sekteye uğrayabilir. İyi niyet şartlarına uygun faaliyet ile müspet şekilde sonuçlanır.

Ehl-i dalalet ve küfür çoğu zaman inananların iyi niyetlerinden istifade ederek onları yanlışa sevk ederek tahribe sebep olabilirler. Bu nedenle amel dediğimiz, faaliyet ve ibadet çok mühimdir. İhlâs ve samimiyet sonunda fayda görülen faaliyetlerin sırf emredildiği ve hayır olduğu için yapılmasıdır. Sonucu düşünerek ve başarıyı hedefleyerek sonuç vermeyecek düşüncesi ile ibadeti, ameli ve faaliyeti yapmamak ehl-i dalalete, şeytana ve kötülüğe yardımcı olmaktır. Allah’ın hikmeti insanlığın imtihanı ve istidat ve kabiliyetlerinin inkişafı olduğu için “hayat faaliyet ve harekettir.”  Faaliyetsizlik ve hareketsizlik ölümün kardeşi ve ademin kaynağıdır.

Sonuç olarak Bediüzzaman’ın ifadesi ile “Hayat faaliyet ve harekettir. Şevk ise matiyyesidir.” Himmet şevke binerek faaliyete devam ettiği sürece mutlaka başarıyı yakalayacaktır. Allah’ın hikmeti böyle cereyan etmekte ve kudreti de hikmetini takip ederek yardım edip başarıyı yaratmaktadır.