M. Ali KAYA
İbrahim Hakkı hazretleri “Marifetnâme” isimli eserinde “Aile Saadetini” sağlayacak olan prensipleri ve erkek kadın karşılıklı hakları şöyle sıralamaktadır.

Erkeğin karısına karşı görevleri:
1. Güzel huyla ve iyi ahlakla davranmak,
2. Eşiyle nezaketle ve yumuşak konuşmak,
3. Eve girince hal hatır sormak ve hal hatır sormak,
4. Eşini neşeli bulursa neşesine, kederli bulursa kederine katılmak ve teselli etmek,
5. Eşinin gönlünü çeşitli yönleriyle almak. Zira o yalnız evinde yabancıya küskün, gerçek dostu, emektarı, dert ortağı, oyuncağı, tarlası ve yardımcısıdır.
 

6. Eşine çocukların terbiyesinde yardım edecektir.
7. Eşinin giyinmesini, barınmasını, yemesini ve içmesini gözetmelidir.
8. Dünya işi için kızmamalı ve dövmemelidir.
9. Hanımın saygısızlığını kendi hatası olarak görmek ve sabrederek kendi kusurunu düzeltmek,
10. Eşinin öfkesine susmalı ve özür dilemesini bilmelidir.
11. Eşini sevdiğini hissettirecek şekilde davranmak,
12. Eşinin sırlarını, suçlarını ve kabahatlerini gizlemelidir.
13. Eşine dinini, imanını ve ibadet bilgilerini öğretmelidir.
14. Eşine üzüntülerini, borçlarını, düşmanlarını ve alacaklarını söylememelidir.

Kadının eşine karşı görevleri:
1. Eşi eve girince ayakta ve kapıda karşılamak ve güler yüzle elindeki eşyasını almak,
2. Merhaba, hoş geldin demlidir.
3. Palto, pardüse ve eşyasını elinden alarak asmak,
4. Kocanın emrine itaat etmek,
5. Kocasının elbisesini ve yemeğini hazır bulundurmak,
6. İzni olmadan nafile oruç tutmamalıdır.
7. Yiyecek ve giyeceği konusunda kocasını üzmemelidir.
8. Kocasına güzel görünmek için süslenmelidir.
9. Kocasını sözleri ile üzmemeli ve canından bezdirmemelidir.
10. Kocanı övmeli ve ona hayır dua etmelidir.
11. Kocasının malını, namusunu ve şerefini korumalıdır.

Anne Ümame’nin kızına nasihati:
Nasihat her insana lazımdır. Zira insan nefis sahibi ve unutkan olduğu için her zaman nasihate ihtiyacı vardır. Terbiyeli ve bilgili insanların nasihate daha çok ihtiyacı vardır. Şayet kişi terbiyeli ise ona hatırlatır, nefis ve şeytanın şerrinden korur; terbiyesiz ise ona öğretmiş olur.

Yüce Allah erkeği kadın için, kadını da erkek için yaratmıştır. İkisi beraber oldukları zaman bir bütünü oluştururlar. Erkeksin kadın ve kadınsız erkek yarımdır, noksandır ve eksiktir. Bu noksanlık gerek aile hayatında, gerekse sosyal hayatta kendisini gösterdiği gibi, dini hayatı da eksik ve noksan olur. Bunun içindir ki evli bir insan imamlığa bekâr olandan daha layıktır.

Ümame gelin olarak gidecek olan kızına şöyle nasihat eder:
1. Yüce Allah erkeği kadın, kadını ise erkek için yaratmıştır. Sen kocana câriye gibi hizmet edersen, kocan da sana köle gibi itaatli olur.
2. Kocanın evine getirdiği, yiyecek, içecek ne varsa onu candan kabul et, itiraz etme; istemezsen de ister görün.
3. Evini daima temiz ve düzenli tut. Kocan bundan dolayı sana söz söylemesin.
4. Üstünü, başını da temiz tut ki kocan senden iğrenmesin. Böyle görünmekten sakın.
5. Kocanın uyuyacağı zamanı tespit et ve ona göre yatağını hazır bulundur. Bil ki, uykusuzluk insanı öfkelendirir.
6. Kocanın yemek zamanını da tespit et, o zaman hazır bulundur ve geciktirme; bil ki açlık insanı ateşler.
7. Kocanın malını israftan sakın; çünkü o mal senin ve çocuklarının malıdır.
8. Kocanın itibarını gözet! Akraba ve taallukatına hürmet et. Bu şekilde herkes tarafından sevilir ve saygı görürsün.
9. Hiçbir işte kocana isyan etme. Ona isyan edersen sana kin tutar. Bu da aile yuvasına zarar verir.
10. Kocanın yap dediğini yap; yapma dediğini yapma…
11. Kocanın gizli işlerini ve sırlarını asla ifşa etme! Bu durumda sana olan güveni sarsılır ve bu da aile yuvasına zarar verir.

Son olarak peygamberimiz (sav) kızı Fatıma’yı (ra) Hz. Ali’ye (ra) 480 dirhem mihirle nikahlamıştı. Hz. Fâtıma (ra) evinden ayrılırken ağlamaya başladı. Peygamberimiz (sav) yanına yaklaştı ve ona “Kızım neden ağlıyorsun? Ben seni isteyenlerin en bilgilisine, en yumuşak huylusuna ve akılda en üstün olanına ve ilk Müslüman olanına nikahladım” buyurdular. Peygamberimizin (sav) saydığı bu vasıflar ise bir kocada bulunması gereken en yüce vasıflardır.