M. Ali KAYA
Yüce Allah kime yardım eder, inayeti ve rahmeti ile kuşatırsa onu önce zillete sonra da izzete kavuşturur. İzzete ve şerefe giden yol zilletten ve hakaretten geçer. Nitekim Adem (as) Allah katında en şerefli makam olan “Nübüvvet” görevine Havva’nın kendisini yanıltması sonucu işlediği günah ve cennet gibi bir yerden cehennem gibi olan dünyaya gelmekle ulaşmıştır. Yine  Yusuf (as) Mısır sultanlığına ancak kardeşlerinin attığı kuyu ve Zeliha’nın iftirası ile girdiği zindandan sonra ulaşmıştır.

“Her yokuşun bir inişi vardır.” Felaketten sonra saadet ve saadetten sonra felaket vardır. Bu husus Kur’ân-ı Kerimde “Her zorluk kolaylıkla beraberdir” (İnşirah, 94:6-7) ayeti ile de bir kanun ve kural olarak belirlenmiştir. Fıkıhta bu ayet “Zorluk kolaylığı celbeder” şeklinde bir kural olmuştur. Bunun için denilmiştir ki “Rahat zahmette, zahmet rahattadır.”

Âdem’i (as) meleklere üstün kılan husus sıkıntılara ve mihnetlere, felaket ve imtihanlara tabi kılınması ve buna mukabil Adem’in (as) Allah’a isyan etmemesi, tövbe ve istiğfara devam etmesi, hatasını ve kusurunu itiraf etmesi, acizliğini ve fakirliğini bilmesi, sabır ve dua, ibadet ve istiğfar ile Allah’a iltica etmesidir. Bunun sebebi de meleklerde olmayan “İlim” vasfının Ademde (as) bulunmasıdır. Zira insan ancak “ilim ve dua” vasıtası ile terakki ve tekamül eder. İnsanı Allah’tan uzaklaştıran benlik ve günah, yaklaştıran ise benliğini terk etmesi ve ilimle dua ile Allah’a sığınmasıdır.

Yüce Allah Ademe (as) “Talim-i Esma” ile (Bakara, 2:30-31) yani, ilimle üstün kıldı. Meleklere ise “amel” ile görevlendirdi. Meleklerin vasfı amel, Âdem’in (as) vasfı ise ilim oldu. İlmin amele beş mertebe üstünlüğü vardır.

Birincisi: İlim başlı başına ameldir. İman ilmi ilimlerin şahıdır ve başka amel gerektirmeden başlı başına amelin kendisidir. Diğer ameller kendilerine ait ilimle ancak amel olurlar. Bunun için hiçbir amel ilimsiz olmaz.

İkincisi: İlim peygamber makamıdır. Amel ise evliya makamıdır. Yani peygamberlerin ilmi, velilerin ise amelleri vardır.

Üçüncüsü: İlim hem sahibine hem de başkalarına fayda verir. Amel ise sadece sahibine fayda verir.

Dördüncüsü: İlim amelsiz fayda sağlar ama amel ilimsiz fayda sağlamaz.

Beşincisi: İlim Cenab-ı Hakkın vasfıdır. Amel ise kulun vasfıdır.

İlim peygamberlerin mirasıdır. Peygamberler ümmetlerine ilmi miras bırakırlar. Kim ilme sahip çıkarsa peygamberlere varis olur. Bunun için hadiste “Alimler peygamberlerin varisidir” (İbn-i Mace, Mukaddime, 17; Tirmizi, İlim, 19) buyrulmuştur. Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Rabbim ilmimi artır” (Taha, 20:114) şeklinde dua etmemizi istemiş, başka bir hususta “Şunu isteyin” buyurmamıştır. İlimden daha değerli bir şey olsaydı onu istememizi tavsiye ederdi.

**
Adem (as) Allah’ın kendisine verdiği ilimle tecrübesini birleştirmiş ve Şit’in (as) şahsında insanlığa şöyle nasihatte bulunmuştur.

Ey Şit oğullarına söyle!
1. Dünyaya ayrılmayacakmış gibi bakmasınlar. Ben cennetten ayrılmayacağımı düşündüm ebedi bir yurttan oldum.

2.  İnsanlara söyle hanımlarının sözlerini hakikat zannederek hemen kabul etmesinler. Önce düşünsünler ve isabet derecesini incelesinler. Ben Havva’nın sözüne hemen inanmasaydım başıma bu iş gelmezdi.

3.  Oğullarım yapacakları işlerinin sonunu düşünsünler. Ben sonunu düşünseydim cennetten çıkarılmazdım.

4. Bir işe başlarken içlerinde bir sıkıntı duyuyorlarsa yeniden düşünsünler ve yapacakları şeyleri yeniden gözden geçirsinler. Ben bunu yapsaydım başıma bu gelmeyecekti.

5. Bir işe girişecekleri zaman istişare etsinler. Ben meleklerle istişare etmiş olsaydım yasak ağacın meyvesini yemeyecektim.

Bir insan için hayat boyu başarıya sevk edecek ve iki hayatın saadet prensipleri bunlardır. Bu da Hz. Adem’in (as) ilminin ve tecrübesinin sonucudur. Bizler için de hayat ölçüsü olarak yeterlidir.