İnsanların dünyada işledikleri bütün işlerin, amellerin yazılı olduğu deftere verilen isimdir. Yüce Allah insanları dünyaya imtihan için, yani insanlara verdiği istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek nemalandırmak ve cennete layık hale getirmek için dünya okuluna göndermiştir. İnsanın kabiliyetlerini geliştirmesi ise dünyada işlediği amellere ve yaptığı işlere bağlıdır. İyi iş ve hayırlı amel istidat ve kabiliyetleri geliştirerek insanı cennete layık hale getirirken, kötü iş ve şerli ameller de istidat ve kabiliyetlerin gelişimini engeller, köreltir ve insanı cehenneme ehil hale getirir.

Yüce Allah insana dünyada işlediği amellerinden dolayı ahirette ceza ve mükâfat vermesi için yaptıkları hayırlı ve şerli işlerini belgelemesi için meleklerine “Amel Defteri” olacak bir kayıt sistemi yapmıştır. Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Her insanın boynunda bir defter vardır, kıyamette biz onu çıkararak neşrederiz. ‘Oku kitabını, bu gün hesaba çekmek için nefsin yeter’ deriz” (İsra, 17:13-14) buyurarak amel defterinin kişinin boynunda asılı ve nefsine takılı olduğunu belirtmiştir. Bu ayet-i kerime insanın kafasına takılı bulunan “Hafıza”ya işaret ederek, her insanın hayır ve şer olarak işlediği ve hiç kimsenin muttali olmadığı bütün amellerinin hafızasında kayıtlı olduğunu ve günü gelince bunun açılarak insana gösterileceğini ifade etmektedir.

İnsanın amel defteri olarak yazıldığı kitabı kendisi yazmadığına ve kafasına takmadığına göre bunu kim yazmaktadır. Bu husus da Kur’ân-ı Kerimde açıklanmakta ve insanın amellerini yazan meleklerin bulunduğunu ve bu meleklere “Kiramen Kâtibin” dendiğini açıkça belirtmektedir. “Salih olan bir mü’min herhangi Salih bir ameli işlerse biz onu kaydederiz.” (Enbiya, 21:94) “İnsan ne gibi bir söz söylese mutlaka onu yazan bir gözcü, “Rakib ve Atid” vardır.” (Kaf, 50:18) “Onlar biz onların fısıltılarını dahi işittiğimizi ve yanlarına bulunan elçi meleklerimize yazdırdığımızı bilmezler mi?” (Zuhruf, 43:80) Bu ayetler insanın bütün amellerinin melekler tarafından kaydedildiğini açıkça belirtmektedir. Melekler bu amel defterine küçük büyük hiçbir şeyi eksik ve noksan bırakmadan yazmaktadırlar. Ahirette de defterler açılınca insanlar bütün yaptıklarını hazır bulurlar. (Kehf, 18:59) Amel defterimizi yazan meleklere “Rakib ve Atid” yani gözetleyici melekler dendiği bizi (Kaf, 50:18) Yazıcı melekler anlamında “Kirâmen Kâtibîn” adı da verilmektedir. “Üzerlerinde gözetleyici melekler vardır. Onlara ‘Kiramen Kâtibîn’ denir. Bütün yaptıklarınızı bilir ve yazarlar” (İnfitar, 82:10-12) ayeti buna delalet etmektedir.

Amel defterlerinin nasıl verileceği hususu da Kur’ân-ı Kerimde geçmektedir. Ahirette defterleri sağdan ve önden verilecek olanların “Eshab-ı Yemin” olup, kurtulan ve cennete girenler olacağı, arkadan ve soldan verilenlerin de “Eshâb-ı Şimal” olup cezayı hak edenler ve cehennemlikler olduğu açıkça ifade edilir. (Hakka, 69:19-33; İnşakak, 84:7-12) Peygamberimiz (sav) de amel defterlerinin sahiplerine uçarak geleceği ve mü’minlere sağdan ve önden, kafir ve münafıklara da arkadan ve soldan verileceği anlatılmaktadır. (Tirmizi, Kıyame, 4; İbn-i Mâce, Zühd, 33; Müsned, 4:414) 

Ahirette sadece bireyler değil, milletlerin de yaptıklarının yazılı olduğu kitabının bulunduğu ve her milletin kendi kitabını okumaya davet edildiği ve buna göre milletlere de yaptıklarının hesabı sorulacağı ifade edilmektedir. (Câsiye, 45:28-29)

Bütün bunlardan anlaşılacağı gibi, yüce Allah “Hafîz” ismi gereği yeryüzünde bulunan tüm varlıkların amellerini muhafaza etmektedir. Nasıl ki her bir otun ve ağacın ameli onun çekirdeğinde saklanmıştır. Her bahar çekirdeği olan amel defterinde ne yazılmış ise ortaya çıkararak göstermektedir. Aynı şekilde her insanın da hafızası onun bir nevi amel defteridir. Melekler insanın hafızasına yazdıklarının bir nüshasını yanlarında muhafaza ederlerken bir nüshasını da her şeyin muhafaza edildiği “Levh-i Mahfuza” göndermektedirler. Böylece kişi yarın ahirette hesaba çekildiği zaman kendi hafızası ile beraber meleklerin ellerindeki kitabı ve “Levh-i Mahfuz” karşılaştırılarak itiraza mahal bırakılmadan hesabı görülecek, ceza ve mükâfatı hak ettiği kendisine bildirilecektir.