M. Ali KAYA
 

Kur’an-ı Kerim ayetlerinin zahiri manaları yanında her asra bakan işari manaları da vardır. Ayrıca ebced ve cifir hesapları ile Kur’anın işaret ettiği bazı manalara ulaşmak da mümkündür.

Cifr ilmi “Geleceğe ait olayları değişik metotlarla öğrettiğine inanılan ilim” olarak bilinmektedir. Bu konu ile ilgili hususlar İmam-ı Ali (ra) ve Cafer-i Sadık’a (ra) isnat edilen “El-Cifr” isimli bilgilere dayanır. İbn-i Haldun bu bilginin ayrıca ilham ve keşfe dayandığını da ilaveten belirtmiştir.
 

Cifr İslamiyet’ten önce Yahudiler ve Hıristiyanlar tarafından da kullanılmıştır. Yahudilere göre Hz. Musa (as) Tur-i Sina’da öğrendiği “İlm-i Esrar”dan birisi de bu ilimdir. Buna göre kâinattaki düzen sayılar ile varlıklar arasında çok mükemmel bir ilişkinin varlığını gerektirir.
Sayılar ile harfler arasında da büyük bir ilgi ve alaka vardır. Arap alfabesine göre her harfin rakamsal bir değeri vardır. Bu değer “Ebced-Hevvez-Hutti-Kelemen-Sa’fez-Kareşet- Sehaz ve Dadığ” şeklinde sıralamasından ortaya çıkar. Ayrıca normal alfabenin sıralaması ile de ayrı bir rakamsal değerler ortaya çıkar. Buna “Terkib-i Harfî” ve Terkib-i Adedî” şeklinde ifadesini bulmuştur. Ebced sistemi de İbranice ve Aramice’den Nebatice’ye ve Arapçaya geçmiştir.
Mesela “Hilal” kelimesi ile “Allah” kastedilmektedir. Her iki kelimenin ebced karşılığı 66 dır. Bu gibi tevafuklar ve işaretler İslam Edebiyat ve Mimarisinden tutun ticari hayata ve devlet arşivlerinin şifrelenmesine kadar geniş bir uygulama alanı bulmuştur. Önemli şahsiyetlerin doğum ve ölümleri ile önemli olaylar da Ebced ve Cifr ilmine göre tarih düşürmek için kullanılmıştır.
Bediüzzaman Said Nursi hazretleri de Ebced ve Cifr ilminden faydalanarak ayet ve hadislerden işari manaları çıkarmıştır. Peygamberimize (sav) Yahudiler’in “Senin ümmetinin ömrü azdır. Delilimiz de ‘Lif-Lâm-Mim’ 80 yapar. Demelerine karşı peygamberimiz (sav) “Daha fazla var” demesini ve Yahudilerin susmasını delil gösterir. Yine Bediüzzaman Hz. Ali’nin (ra) Celcelutiye kasidesini hesab-ı ebcedî ve cifrî ile yazdığını tespit etmiştir.
Bediüzzaman Kur’an ayetlerinin cifr ilmi yardımıyla işaretlerin çıkarılmasını Kur’ânın bir mucizesi olarak yorumlar. Çünkü her bir ayetin mana mertebelerinde zahirî, bâtınî, haddi, mattalaı vardır. Ayrıca bunların da furuatı, işaratı, dal ve budakları vardır.” İlm-i Cifr ve Ebced aslında Kur’an-ı Kerimin işari manalarına ulaşabilmek için bir araçtır. Allah kelâmı olan Kur’an ayetlerinin her asra bakan yönü olduğu için, geçmişten haber verdiği gibi, gelecekten de haber vermesi belağatının ve mucize olmasının gereğidir.
Sonuç olarak Cifr ve Ebced ilmi İslam dünyasında çok sık olarak kullanılmıştır. Kur’an-ı Kerim dışında peygamberimizin (sav) hadislerinde de geleceğe ait işari manalar çıkarılmıştır. Bu yöntem ehil ellerde, doğru bir şekilde kullanıldığı zaman gerçekleri ortaya çıkaran bir anahtar işlevi görür. Aksi taktirde su-i istimal ile pek çok yanlışlara sebep olabilir.