M. Ali KAYA
 

İmam-Hatip Liseleri’nin açılışından tam 58 yıl geçti. Bu okulların açılışı da, gelişmesi de hep tartışma ve polemik konusu oldu. Kimileri karşı çıktı, kimileri de bu okulları destekledi. Bir kısmı da bu okullar üzerinde siyaset yaptı.

İşin esası ise, bu okulların 1933 yılından itibaren ortaya çıkan “Din Eğitimi” ihtiyacından dolayı zaruri olarak açılmak mecburiyetinde olmasıdır. Din eğitimi bir ihtiyaçtır. Halkımızın ve bizatihi her insanın mâneviyata olan ihtiyacı, zaruri olarak, “Din Adamları”nın varlığını gerekli kılmıştır.

Cumhuriyet öncesinde medreselerin bünyesinde “Medresetü’l-Vâizin” ve “Medresetü’l-İrşadin” isimli imam, vâiz ve müftü yetiştiren medreseler vardı. 1913’ de bir reform yapılarak bu iki medrese birleştirildi ve “Medresetü’l- Eimme ve’l Hutebâ” yani “İmam-Hatip Okulları” oluşturuldu.

Cumhuriyet sonrası 3 Mart 1924/430 sayılı “Tevhid-i Tedrisat Kanunu” çıkarıldı. Böylece tüm medreseler ve de mektepler “Maârif Vekâleti (=Milli Eğitim Bakanlığı) ne” bağlandı. Medresetü’l-Eimme’de okuyan 2258 öğrenci vardı. 29 tane de okul mevcuttu. Bunun için Tevhid-i Tedrisât kanununun 4. maddesi: “Maârif Vekâleti, yüksek diniyât mütehassısları yetiştirmek üzere Daru’l-Fünunda (İstanbul Üniversitesi) bir ilahiyat fakültesi te’sis, imâmet ve hitabet gibi hidemât-ı diniyenin ifâsı vazifesiyle mükellef memurların yetişmesi için de ayrı mektepler küşâd edilecektir.” Diye İmam-Hatip Mektepleri’nin açılmasını hükme bağlıyordu.
Bu kanunun yürürlüğe girmesinden sonra Maarif Bakanı Vasıf Bey (Çınar) tüm vilayetlere şöyle bir tamim gönderdi:
1) Bu kanunun derhal tatbikine,
2) Medresedeki öğrencilerin ibtidaiye ve idadiyeye nakline,
3) Medrese müderrislerinden isteyenleri bu mektepte istihdamına,
4) Medrese-i Eimme’dekilerin İmam-Hatip mektebi şekline dönüştürülerek burada istihdamına.( )bu şekilde devam ettirilmesi düşünülen İmam-Hatip’ler için 9 Temmuz 1924‘de 56 maddelik bir de “Nizamname” hazırlattırarak, idareleri de intizam altına alınmıştır.

Dört yıllık olan bu okullara 12–15 yaş arası öğrencilerin alınması hükme bağlanmıştı. Müfredâtında ise 17 çeşit kültür dersleri ve 7 çeşit de meslek dersi konuldu. Bu okullar 1925’de 26’ya, 1926’da 20’ye, 1928–30 yılları arasında 2’ye düşerek, 1930–31 yıllarında tamamen kapandı.

Çünkü 15.12. 1927 tarih ve 846 sayılı “Şûray-ı Devlet” (Danıştay) kararı ile “Din Görevlileri” memuriyet olmaktan çıkarıldı.

Diğer Sebepler :
1) Bu okullar 4 yıllık ortaokul seviyesinde tutuldu,
2) Lise ve yüksekokul imkânı verilmedi,
3) Diğer meslek ve teknik okulların câzibesi artırıldı,
4) Medreseler dönemindeki burs ve imkânlar kaldırıldı,
5) Laiklik adına “Din Eğitimi” ne cephe alındı ve bir ihtiyaç olmaktan çıkarıldı.

20 yıl sonra 13.10.1951 gün ve 601 sayılı “Müdürler Komisyonu Kararı” na dayanarak zamanın Maarif Bakanı Tevfik İleri, birinci devresi 4 ve ikinci devresi 3 yıl olan 7 yıllık İmam-Hatip Okulları açılmasına karar verdi. Bu karar üzerine 17 Kasım 1951 tarihinde Adana, Ankara, Isparta, İstanbul, Kayseri, Konya ve Maraş’ta birer İmam-Hatip Okulu açıldı. Bu 7 ilde açılan okullara 889 öğrenci kayıt yaptırdı.

Yine 1959-60 öğretim döneminde Tevfik İleri’nin vekâleti zamanında Talim ve Terbiye kurulunun 24 Eylül 1959 tarih ve 240 sayılı kararı ile İmam-Hatip Lisesi mezunlarına yüksek öğretim verecek olan Yüksek İslam Enstitüleri Müfredât programı kabul edildi. İlk Yüksek İslam Enstitüsü de 19 Kasım 1959’da İstanbul’da açıldı.

1971 yılında sayıları 72’ye ulaşan İmam-Hatip Okulları 12 Mart 1971 muhtırasından sonra kurulan Nihat Erim Hûkumeti’nin 4 Ağustos 1971 gün ve 225 sayılı kararı ile, Lise haline getirilmek için orta bölümü kapatıldı. Böylece İmam-Hatip Liseleri Ortaokul üzerine 4 yıl eğitim veren kurumlar hâline getirilmiş oldu.

14. 6. 1973 tarih ve 1739 sayılı “Milli Eğitim Temel Kanunun 32. Maddesi İmam-Hatip Lisesi’nin statüsünü de şu şekilde belirlemiştir. Buna göre; “İmam-Hatip Liseleri öğrencilerini hem mesleğe, hem yüksek öğretime hazırlayıcı programlar uygulayan öğrenim kurumlarıdır.”

Böylece İmam-Hatip Liseleri üniversiteye öğrenci göndermeye başlamıştır. Şimdi de aynı kanun ve aynı madde bu şekildedir. Değişen sadece yönlendirmedir. Tüm liselere ve meslek okullarına şamildir.

1975’den sonra İmam-Hatip Liselerinin Ortaokul bölümü açılarak, liseye hazırlık için seçmeli olarak Kuran ve Arapça dersleri konulmuştur; ama lise müfredâtı aynen uygulanmaya devâm edilmiştir.

Daha sonra halkımızın büyük teveccühü ve desteği ile büyük pekişme kaydeden ve pek çok başarılara imza atan İmam-Hatip Liselerinin 1997–1998 öğretim yılı istatistiklerine 491.000 öğrenci okumaktadır. Bunun 250 binden fazlası orta kısımda okuyan öğrencilerdir.

28 Şubat 1997 tarihinden itibaren alınan bir dizi karar ile İmam-Hatip Liseleri’ni de içine alan yeni düzenlemeler yapıldı.