M. Ali KAYA
 

Allah’a hamd ve senalar olsun ki iman ile şereflendirdi. Dinin temeli tevhit inancıdır. Tevhid ilmi ilimlerin en şereflisidir. Bu inanç ifrat ve tefritten beri olup istikamet olan “Sırat-ı Müstakim” olduğu için Kitap, Sünnet ve İcma-i Ümmet ile her nevi bid’at ve dalaletten münezzehtir. Ancak istikametli yol bir olup buna aykırı yollar çok olduğu
için istikameti muhafaza etmek çok zordur.

Peygamberimiz (asv) “İsrailoğulları yetmiş iki fırkaya ayrıldı. Benim ümmetim ise yetmiş üç fırkaya ayrılacaktır. Bunlardan benim ve sahabelerim ve onların yolunu takip edenlerin dışındakiler cehennemdedir” (İbn-i Mâce, 2: 1302; Tirmizi, İman, 18) buyurdular. Kurtulan fırka her ne kadar bir fırka ise de ümmetin ekseriyetini teşkil etmektedir. Çünkü hak ve hakikat çok açık, berrak ve sadedir. Fıtrata uygundur. Bunun için ilk bakışta anlaşılır; ancak kafası yanlış fikir ve düşüncelerle karışmış olanlar hak ve hakikati anlamakta zorlanırlar.

Peygamberimiz (asv) bu bakımdan “Ümmetim dalalet üzere ittifak etmez” (İbn-i Mâce, 2:1302) buyurmuştur. Ümmetten maksat hak ve hakikati bilen ve savunan kimse veya kimselerdir. Bundan dolayı denilmiştir ki “Bir müçtehit dağ başında da olsa tek başına bir ümmet ve yalnız başına bir cemaattir.” Nitekim yüce Allah İbrahim (as) hakkında “Muhakkak İbrahim Hak dine yönelen Allah’a itaat eden bir ümmet idi. O asla müşriklerden değildi.” (Nahl, 16:120) Evet, şâirin dediği gibi “Bütün dünyayı bir kişide toplamak Allah için zor değildir.” Nitekim yüce Allah “Kim benim inzal ettiğim hidayetime uyarsa dünyada sapmaz, ahirette de zahmet çekmez” (Tâhâ, 20:123) buyurarak hidayetin insana dünya ve ahirette nasıl fayda vereceğini ifade etmektedir.

Hak ve hakikat Allah’ın hikmetindendir. Hakkı ve hikmeti anlayan ise aklıdır. Bundan dolayı hak akla aykırı olamaz. Akla ve mantığa aykırı olan hak ve hakikate aykırı olduğu için dine de aykırıdır. İlim hakkı ve hakikati ortaya çıkaran şeydir. Hakikat şudur ki “Allah vardır ve birdir. Şirk ise muhaldir. Hakkı ve hakikati ortaya koyan Kur'andan başka bütün ilimler meşgaleden ibarettir. Bütün ilimler hak ve hakikati ortaya çıkardıkça Hz. Muhammed’in (asv) ilminin kölesidirler.

Aklî ilimlerle meşgul olmak, hak ve hakikate hizmet amacı dışına çıktıkça aklı şaşırmayı netice verdiği için peygamberimiz (asv) “Bahsin derinliğine dalarak haddi aşanlar helâk olmuştur” buyurur. (Müslim, 4:2055; Ebu Davud, Sünnet, 5) Akıl hak ve hakikati aramak yerine yanlış kanaat ve düşünceyi müdafaaya yönelirse elbetti sahibini yoldan çıkarır.

İslâmiyet deliller üzere müessestir. Sağlam inançlar ve bu inancı takviye eden deliller akıllı insanların aklını ikna ve kalbini tatmin ederler. Bunun için şeytan bir kimseyi yoldan çıkarmak ve kendine yoldaş etmek için inancını bozacak olan batıl düşünce ve fikirleri kalplere ekmeye ve aklı şaşırtmaya çalışır.

İmandan sonra insana lazım olan “Salih Amel”dir. Salih amel ise Allah’ın emirlerine itaat etmek ve yasakladıklarından kaçmak demektir. Bu bakıdan iman ve istikamet ile iki cihan saadetini kazanmak için “Bu kitap insanlara kifayet eder.” (İbrahim, 14:52)

Dinde mücerret akıl ile hüküm vermek insanı yanıltır. Ancak “Nass”ları esas alarak bunları izah etmek ve açıklığa kavuşturmak için aklı ve delilleri kullanmakla gerçeği ortaya çıkarmak ve anlamaya çalışmak gerekir. Aklın amacı budur. Nasslar esas alınır ve akıl bunları anlamaya çalışır. Aklın zaruriyat dediği hususlarda ise akıl esas alınır ve nakil tevil olunur. Nassların zaruriyatı da aklın zaruriyatına dâhildir.

Kur'an iman edenlerin imanını, kâfirlerin de küfrünü artıran bir imtihan kitabıdır. Bunun için “Cenâb-ı Hak sivrisinek ve daha büyüğü ile misal vermekten çekinmez. İman edenler bunun Allah’tan geldiğinden ve hak olduğundan şüphe etmezler. Kâfirler ise ‘Allah bununla neyi murad etmiştir’ diye itiraz ederler. Cenab-ı Hak bu misal ile çoklarını saptırır ve pek çoklarını hidayete sevk eder.” (Bakara, 2:26) “Biz bu Kur’ânda mü’minler için şifa ve rahmet olan ayetlerimizi inzal ederken, zalimlerin ise ancak sapıklıklarını artırırız.” (İsra, 17:82) Bunun için Kur'an insanın lehinde ve aleyhinde delil olacaktır.

Bütün bunlarla beraber akılları sapmaktan koruyan, kalplerin ilacı ve kurtuluşun yolu “Ey kalpleri çeviren Allah’ım! Kalbimi dinin üzere sabit kıl. Yerleri ve gökleri yaratan ve her gizli sırrı bilen ve kalplerden geçenlere muttali olan Allah’ım! İhtilâfa düştüğümüzde aklımı ve kalbimi şaşırtma. Bana doğru yolu göster. Şüphesiz sen dilediğini doğru yola iletirsin. Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhi’l-aliyyi’l-azîm” diye Allah’a dua etmektir.