M. Ali KAYA
Yüce Allah yaratıcıdır ve yaratmasına sınır yoktur. İnsanları, hayvanları ve bitkileri topraktan ve sudan yarattığı gibi, nurdan melekleri, ateşten de cinleri yaratmıştır. Bunun gibi seslerden, kokulardan, havadan ve daha bilmediğimiz şeylerden kendisini tesbih ve ibadet eden varlıkları yaratmıştır. Küçücük dünyamızda canlıların olmadığı en küçük bir yer dahi yokken milyarlarca yıldızların ve gezegenlerin boş olması aklen düşünülemez. Elbette oralarda da oranın şartlarına uygun ve uyumlu mahlukları vardır. Dinimiz bu varlıklara “Melekler, Cinler ve Ruhaniler” adını vermiştir.

Melekler Nur’dan yaratılmış olup hayra kabiliyetleri olan ama nefis ve şehvet gibi duyguları olmadığı için şerre kabiliyetli olmayan varlıklardır. Bitkilerin ve hayvanların milyonlarca türleri olduğu gibi, meleklerin de bulundukları şartlara ve vazifelerine göre milyarlarca türleri vardır. Yemek, içmek, uyumak gibi beşeri haller onlarda bulunmadığı gibi erkek ve dişilik gibi vasıfları da bulunmamaktadır. Ancak nurani oldukları için Allah’ın izni ile çeşitli suret ve şekillere girebilirler. Peygamberler dışında onları nurani şekilleri ile görmeleri mümkün değildir. Nitekim Kur’ân-ı Kerim Hz. Meryem’in kendisine Hz. İsa’yı müjdelemek için gelen Cebrail’i (as) yakışıklı bir genç suretinde gördüğünü haber verir. (Meryem, 19:17)

Melekler Kur’ân-ı Kerimin tarif ettiği şekilde “Allah’ın emirlerine isyan etmezler, ne emredilmişse onu yaparlar.” (Tahrim, 66:6) Melekler Allah’ın kâinattaki esma-i ilâhiyenin tecelliyatına, efâl-i Rabbaniyeye ve Şuûnât-ı ilâhiyeye nezarete memurdurlar. Yani mahlukatın ibadetlerine şahitlik yaparlar ve onların lisan-ı halleriyle yaptıkları ibadetlerini görerek, anlayarak ve dinleyerek kendi lisanları ile ifade edip onların tesbihatını temsil ederler. Yoksa yaptıkları işlerine müdahaleleri yoktur. Bütün fiiller, işler ve faaliyetler ancak Allah’ın ilim, irade, kudreti ile meydana gelir. İnsanların yaratılışa ve işleyişe müdahalesi olmadığı gibi meleklerin de yoktur. Ancak nezaret ile Allah’ı tesbih ve tahmid ederek ibadet etmekle mükelleftirler. Nitekim bu husus Kur’ân-ı Kerimde “Rabbinin katındaki melekler asla büyüklenmezler; ancak Allah’ı tesbih eder ve O’na secde ederler.” (Â’raf, 7:206) ayeti ile açıklanmıştır.

İman eden ve Allah’a ibadet eden mü’minler meleklerden üstündürler; ancak meleklerin elçileri durumunda olan Cebrail, İsrafil, Mikail ve Azrail (as) insanlardan üstündürler. Allah’ın elçileri olan peygamberler ise Allah katında bu meleklerden de üstündürler.

Yüce Allah’ın meleklerinin sayısını ancak Allah bilir. Gerek Kur’ân-ı Kerimde gerekse peygamberimizin (sav) hadislerinde “Kiramen Katibîn” denen meleklerin insanların amellerine nezaret ettikleri ve amellerini muhafaza ettikleri, “Hafaza Meleklerinin” insanları kötülüklerden ve tehlikelerden muhafaza ettikleri, “Münker-Nekir Meleklerinin” kabirde insanı sorgulamaya gelecekleri anlatılmaktadır. Bunların dışında dağlara müekkel meleklere “Melekü’l-Cibal”, denizlere müekkel meleklere “Melekü’l-Bihar” yağmur damlalarına müekkel meleklere “Melekü’l-Emtar” dendiği gibi, dünyamızın uzayda seyahatine nezaret eden meleklere de “Sevr ve Hut” melekleri ismi verilmektedir. Ayrıca Cehennemde bulunan azap meleklerine “Zebani” adı verildiği gibi, cennette bulunan meleklere de “Rıdvan” adı verilmiştir.

Kur’ân-ı Kerimde isimleri çokça geçen “Cebrail, İsrafil, Mikail ve Azrail” isimlerinde dört büyük melek bulunduğu gibi, Arşı taşıyan melekler de vardır. Yüce Allah arşı taşıyan melekleri “Arşı taşıyan ve onun çevresini kuşatan melekler Rablerine iman eder ve Onu hamdle tesbih ederler” (Mü’min, 40:7) buyurarak onların da hiçbir şeye müdahil olmadıklarını ancak vazifelerinin hamdle tesbih olduğunu ifade etmiştir.

Kur’ân-ı Kerimde isimleri sıkça geçen dört büyük melek vardır. Her bir meleğin Tesbihatına ve tahmidatına konu olan bir vazifesi vardır. Bu vazifeyi nuraniyetine binaen bizzat o melek yaptığı gibi, kendisine bağlı olan trilyonlarca melekler ile de külli bir şekilde bu vazifelerini ifa ederler ve mahlukatın tesbihatını temsil ederler.

Cebrail (as) “Vahye Nazır” meleklerin kumandanıdır. Cebrail (as) bizzat Vahye nezaret ederek Allah’ın vahyini ve emirlerini peygamberlere tebliğ ettikleri gibi, vahyin alt mertebesi olan ve bütün mahlukata Allah’ın iradesini tebliğ eden ilhamlara nezaret eden Cebrail’e (as) benzer milyarlar melekler vardır. Allah’ın ilhamlarını mahlukata tebliğ edildiğini “Allah arıya vahyetti ki dağlarda evler edin ve çiçeklerden bal yapın” (Nahl, 16:68) ayeti ile sabittir. Arı misal bütün mahlukata yapılan ilhamlar elbette Cebrail (as) nezaretindeki meleklerle olmaktadır.

Mikail (as) “Rızka Nazır” meleklerin kumandanıdır. Mahlukatı yaratan ve rızıklarını veren Allah’tır. Rızık kanunu hayat kanunu gibi ona bağlı kainatta cari kanunların en genişidir. Bütün mahlukatın rızkı kendisine has bir şekilde unutulmadan ve ihtiyacına göre yaratılıp verilmektedir. Dolayısıyla rızık mahlukatın sayısından daha çoktur. Bunun tevzii, yerli yerine ulaştırılması elbette mükemmel bir faaliyettir. Kainattaki bütün faaliyetin temelinde rızık vardır.  Allah’ın rızık vermedeki faaliyetini müşahede ederek nezaret etmek ve bununla ilgili tesbihatı temsil etme vazifesi maiyetindeki milyarlarca melekler ile beraber İsrafil’e (as) verilmiştir. Peygamberimiz (sav) “Allah’ın öyle melekleri vardır ki kırk bin başı vardır, her başında kırk bin dili, her dilinde kırk bin lisanla Allah’ı tesbih ederler” hadisi Hz. Mikail’in (as) bu vazifesine işaret eder. Dünyamız bir kafaya benzetecek olursak üzerinde kırk bin baş hükmünde kırk bin tür canlı yaşamaktadır. Her türün ise kırk bin baş hükmünde nevi vardır ve her bir nevin de kırk bin dil hükmünde fertleri olduğu ve rızık kanunu ile Allah’a hamd ettikleri görülmektedir. Elbette İsrafil’in (as) bunu temsil edecek şekilde olması gerekir.

Azrail (as) Ruhani varlıkların eceli geldiği zaman ruhlarını almaya ve muhafaza etmeye memurdur. Varlıkların bilhassa insanın en değerli şeyi ruhudur. Onu yok olmaktan ve uzayda kaybolmaktan muhafaza etmek ve haşirde yeniden sahibine iade etmek çok değerli bir vazifedir. Bu cihette Azrail’i (as) sevmek gerekir.

İsrafil (as) büyük kıyametin kopması ve yeniden dirilmesini ilan eden mahiyetini bilemediğimiz “Suru üflemeye” memur melektir. Dünyanın kıyameti olan ölümünü ilan ettiği gibi her canlının gerek doğumunu ve canlanmasını, gerekse ölümünü ve hayat vazifesinin bitmesini ilan etme vazifesi ile muvazzaf olduğu gibi hayat ve ölüm iki muazzam hakikat ve Allah’ın bütün nimetlerine ve faaliyetine konu olan bir husustur. Elbette bu nimetler hamd ve tesbih vazifesini ister. İşte bu vazifeyi külli bir şekilde İsrafil (as) nezaretinde milyarlarca melek nezaret ederek Allah’ı hamdle tesbih ederler.