M. Ali KAYA
Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Fecr Suresi” adında bir sure inzal buyurmuştur. Bu sure “Fecre ve On geceye yemin olsun ki” (Fecr, 89:1-2) ayetleri ile fecre ve on geceye yemin ederek ve o gecelerin kutsallığını bize ihtar ederek başlar. Fecr vakti sabahın aydınlanma, yani şafak vaktidir. Dünyanın karanlıktan kurtularak aydınlanmaya başladığı ve dünyanın karanlıkla örtünmüş olan yeryüzünde bulunan “hikmet eserlerinin” güneşin aydınlığı ile ortaya çıkmaya başlamasıdır. Bu nedenle yüce Allah “Aydınlanmaya başladığı zaman sabaha andolsun” (Tekvir, 81:17) buyurarak bir başka ayetinde yine bu zamanı kutsayarak üzerine yemin etmektedir. Genel olarak ayetin anlamı bu olmakla beraber özel anlamı ise Zilhiccenin onuncu günü olan Kurban Bayramı’nın fecir vaktine işaret etmektedir. Böylece ayet özel olarak Kurban Bayramı gününe ve o günün fecir vaktinin önemini vurgulamaktadır.

Bediüzzaman Said Nursi hazretleri Kur’ân-ı Kerimde “Vavü’l-Kasem” ve “Tau’l-Kasem” ile başlayan ayetlerin kastettiği manaları ifade ederken “Kur’anda kasemle temeyyüz etmiş olan ecrâm-ı ulviye ve süfliyeyi tefekkürden gaflet edenleri daima ikaz ederler. Evet, kasemât-ı Kurâniye, nevm-i gaflete dalanlara karu’l-asâdır” der. (Muhakemât, 1998, s.22) Yani, doktorun hastasını muayene etmek için dokunması ve vurması gibidir.

Seher vakti ikinci fecirden yani imsakten önceki vakittir. Bu vakitte uyanarak Allah’a ibadet edenler ve Kur’an okuyanlar “Sabredenler, imanda sadakat gösterenler, Allah’ın divanında duranlar, sadaka verenler ve seher vakti istiğfar edenler” (Âl-i İmran, 3:17) “Seher vakti istiğfar edenler” (Zariyat, 51:18) ayetleri yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde övmektedir. Çünkü bu vakitte ibadet samimi bir ihlâsı ve sadece Allah rızası için yapılır.

Yüce Allah Müzzemmil Suresinde “Ey örtünüp bürünerek uyuyan, gecenin bir bölümünde kalk ve Kur’ân-ı Kerimi yavaş yavaş, tertil üzere oku!” (Müzzemmil, 73:1-4) buyurarak gece yapılacak en güzel ibadetin Kur’ân-ı kerimi okumak olduğunu açıkça ifade eder. Peygamberine emrederken ümmetine de teşvikkarane emretmiş oluyor. Bu nedenle peygamberin gece kalkıp teheccüd namazını kılması ve namazda Kur’ân okuması farz olurken ümmetine peygamberine itaat noktasında sünnet olmuştur. Peygamberimizin (sav) Kur’ân-ı kerimi okuması ezberden olduğu için namazda okuması, bizim ise Kur’an-ı Kerimi yüzüne bakarak okumamız daha faziletlidir.

Seher vaktinde, yani fecirde ibadetin faziletini peygamberimiz (sav) şöyle ifade eder: “Allah Teâla ve Tebareke gecenin üçte ikisi olunca dünya semasına rahmeti ile nüzul eder ve ‘Mülkün sahibi benim. Kim bana dua ederse cevap veririm. Kim benden isterse ona veririm. Kim istiğfar eder ve günahlarının affını isterse onu affederim’ buyurur ve bu durum tan yeri ağarıncaya kadar devam eder” (Tirmizi, Namaz, 326) buyurmuşlardır.

“On gece” ise, hiçbir kayıt konulmadığı için genel olarak ele alınmıştır. Müfessirler bu bakımdan özel olarak Zilhicce’nin birinci gününden onuncu günü olan Kurban Bayramına kadar olan on gece kabul ederlerken, Ramazan’ın son on gecesi ve Aşure ayının birinci gününden onuncu günü olan aşure gününe kadar geçen on geceyi bu ayetin manasına dâhil etmişlerdir.

Bununla beraber “Mutlak bir söz şüphe içerdiği zaman ifade ettiği manaların en mükemmeli ne ise ona yorumlanır” kaidesince Zilhicce’nin on gecesine işareti daha uygundur denilmiştir. Ayrıca bütün sene içinde bulunan ayet ve hadislerde kutsal olduğu bildirilen gecelerin tamamı da kast edilmiş olabilir. O zaman da “Aşure gecesi, Cuma Gecesi, Kadir Gecesi, Berat Gecesi, Regaib Gecesi, Miraç Gecesi, Ramazan Bayramı Gecesi ve Kurban Bayramının üç gecesi” ile tam on gece olmaktadır.

Ayet-i Kerimenin müfessiri olan Hadis-i Şeriflere baktığımız zaman peygamberimizin (sav) “Allah’a ibadet edilecek günler içinde Zilhicce’nin ilk on gününden daha sevimli günler yoktur. O günlerde tutulan her bir oruç bir senelik oruca ve her gecesinde kılınan namazlar da Kadir Gecesine denktir” (Tirmizi, Savm, 52; İbn-i Mâce, Savm, 39) buyrulduğu görülecektir. Peygamberimiz (sav) ayrıca “Allah katında Zilhiccenin ilk on gününde yapılan amellerden daha kıymetlisi yoktur. Bu günlerde tesbihi, tahmidi ve tehlili ve tekbiri çokça söyleyin” (Abdullah b. Humeyd, Müsned, 1:257) hadisi de bunu desteklemektedir.

Arefe gününe ise peygamberimiz (sav) ayrı bir önem vermiştir. “Arefe günü tutulan oruç, geçmiş ve gelecek senenin günahlarına kefarettir” (Münziri, Tergib ve Terhib, 2:457-458) buyurmuşlardır. Bir başka rivayette ise “Arefe gününün orucu bin oruca bedeldir” (Tergib ve Terhib, 2:460) buyrulmuştur. Ancak bu oruç Arafatta Vakfe halinde olmayanlar mukimler içindir. Arafattaki hacıların ise o gün oruç tutmamaları daha faziletlidir. Nitekim peygamberimiz (sav) Veda Haccında Arafatta bulunduğu gün oruç tutmamıştır.

Zilhiccenin sekizinci gününe “Terviye Günü” dokuzuncu güen “Arefe Günü” ve onuncu gününe ise “Yevmü’n-Nahr” yani Kurban Günü denir. Ondan sonraki üç güne ise “Teşrik Günleri” denir. Arefe günün sabah namazından Kurban Bayramının dördüncü günü ikindi namazına kadar her farz namazdan sonra 23 vakit “Teşrik Tekbirleri” getirmek vaciptir.

Zilhiccenin ilk on gününün son üç günü olan Tevriye, Arefe ve Bayram gününü ibadetle geçirmek büyük bir fazilettir. Bu günleri Kur’an, Salavat, Dua, Zikir ve İstiğfar ile geçirmek ve hiç olmazsa bu gecelerde fecr vaktinden uyanık olmak ve ibadet etmek gerekir. Arefe günü 1000 İhlâs-ı Şerif okumak büyük fazilettir. Bediüzzaman Said Nursi hazretleri hem kendi okur, hem de talebelerini bu konuda teşvik ederdi. Kendisi de Tevriye gününde 500 ve Arefe gününde 500 okuduğunu ifade ile gücü yetenin birden okuması daha uygundur (Şualar, 1994, s.266) demiştir.

Sonuç olarak Zilhiccenin ilk on gecesi ve Cuma geceleri ile kutsal on gecede hiç olmazsa seher vaktinde kalkarak ibadet etmek ve sabah namazına camiye gitmek o mübarek geceleri ihya etmek için yapılacak en güzel şeydir. Her gece böyle olabilmek ise büyük bir fazilettir.