M. Ali KAYA

1. Akıl tamamlanınca söz noksanlaşır.

2. Edeb, aklın sûretidir.

3. Mukadderât tecelli edince tedbirler şaşar.

4. En güzel edeb, güzel ahlâktır. En şiddetli fakirlik ahmaklıktır. En büyük vahşet kendini beğenmektir. En üstün zenginlik akıldır.

5. Bana bir harf öğretenin kölesi olurum.

6. İnsan ihsanın kölesidir.

7. Cimrilik fakirliğin çabuk gelmesini sağlar.

8. Namazdaki gevşeklik imanın za’fındandır.

9. Mülkün sebatı adalet iledir.

10. Allah’tan korkan başkasından korkmaz.

11. En hayırlı dost seni hayra sevk edendir.

12. Batılın saltanatı bir saat, Hakkın saltanatı ebedidir.

13. Mal sarhoşluğu içki sarhoşluğundan kötüdür.

14. Şehvetin kölesi, kölelerin en kötüsüdür.

15. Kalbin şifası Kur’an okumaktır.

16. Cimri zengin cömert fakirden daha fakirdir.

17. Gençlik delilikten bir şubedir.

18. Şeref asıl ve nesebde değil, fazilet ve edebdedir.

19. Akıllı düşman cahil dosttan daha hayırlıdır.

20. Dil yarası hançer yarasından daha kötüdür.

21. Allah’tan başkasından isteyenin çabası boşunadır.

22. Akıllı genç cahil ihtiyardan hayırlıdır.

23. Hakkı kabul etmek dinden ve dindarlıktandır.

24. Kimin söylediğine değil, ne söylediğine bak.

25. İlim meclisi cennet bahçesidir.

26. Yalanın mürüvveti, sultanın vefası olmaz.

27. İlimsiz ibadette, tefekkürsüz Kur’an okumada fayda yoktur.

28. İnsanlar uykudadır, ölünce uyanırlar.

29. Nefisten kaçmak aslandan kaçmaktan daha faydalıdır.

30. Hârisin hayâsı, mürüvveti olmayanın dini, akıllının fakirliği, yalancının izzeti, hasetçinin rahatı, kanaatkârın gam ve kederi olmaz.

31. Takvâdan aziz kerem, İslam’dan büyük şeref, tövbeden daha başarılı şefaatçi, takvadan daha güzel elbise, cehaletten daha zengin dert, akılsızlıktan daha cimri hastalık olmaz.

32. İlim ve hikmet mü’minin yitiğidir, müşriklerin ağzından da olsa almalıdır.

33. Haklı olduğun yerde korkma, yardımcın Allah’tır.

34. Hırsı topraktan başka bir şey doldurmaz.

35. Allah’ın hışmından kurtulmuş bir tek zâlim yoktur.

36. Bâtıla yardım eden hakka zulmeder.

37. Kişi bilmediği şeyin düşmanıdır.

38. Her şey azaldıkça, ilim arttıkça kıymetlenir.

39. Dert ve gam ihtiyarlığın yarısıdır.

40. İlimle dirilen ölmez.

41. Bilgiyi ehline vermeyen onu zayi etmiş olur.

42. Bin dost az, bir düşman çoktur.

43. Sen hür yaratıldın, kimsenin kölesi olma.

44. Mütekebbire tekebbür tevazu sayılır.

45. Söyleyene değil, söylenene bak.

46. Hak kişilerle tanınmaz, vasıflarla bilinir.

47. Hakkı tanırsan, hakka uyanları da bilirsin.

48. Hak etmediğine tamah etme.

49. Cennet amelle kazanılır, emelle değil.

50. İnsanlara anlayacakları şeylerden bahsedin. Sizler Allah ve Resulünün yalanlanmasını ister misiniz?

51. Ayıbın en kötüsü kendi ayıbını görmeden başkasını suçlamaktır.

52. Akıl gibi zenginlik, cehalet gibi yoksulluk, edeb gibi miras yoktur.

53. Kişinin değeri, yaptığı güzel işlerdedir.

54. Asil insanın acıktığı, alçak insanın doyduğu zaman saldırmasından çekinin.

55. Vücut gibi kalpler de yorulur. Kalpleri hikmetli söz ve değerli bilgilerle dinlendiriniz.

56. Nefis istekleri tercih eder. Rahat ve tembelliği arzu eder. Zevk-u sefâya atılır. İşten ve çalışmaktan kaçar. Kötülüğe ve günaha özendirir. Onu zorlarsan zayıflatırsın, kendi haline bırakırsan mahvolursun.

57. Hiçbiriniz Allah’tan başkasına ümit bağlamasın. Günahlarından başka şeylerden korkmasın. Biriniz bir şey bilmediği zaman öğrenmekten utanmasın. Kendisine bir şey sorulunca bilmediği zaman ‘Bilmiyorum!’ demekten çekinmesin.

58. Bir gün bir adam Hz. Ali’ye bir şey sordu. Hz. Ali (ra) “Bilmiyorum” dedi. Adam, “O zaman bu akamı bırak!” dedi. Hz. Ali (ra) “Bu makam her şeyi biliyorum diyenin değildir. Bildiğine “Biliyorum” bilmediğine “Bilmiyorum” diyenindir” dedi.

59. Yoksulluk zekâyı köreltir. Yoksul kendi memleketinde bile gariptir.

60. Beceriksizlik felakettir. Sabır ve cesaret kahramanlıktır. Kanaat ve tok gönüllülük servettir. Allah korkusu ise kötülüğe katlanır.

61. Bir kimseye dünya gülerse, başkasının iyilikleri de ona verilir. Birine sırt çevirirse kendi iyilikleri de elinden alınır.

62. Hayallere dayanma; çünkü onlar ahmakların malzemesidir.

63. En büyük âlim Allah’ın kullarına günahları süslü göstermeyen, Allah’ın rahmeti ile günaha cesaretlendirmeyen, Allah’ın vereceği cezâya karşı azabından emin kılmayandır. Havf ve reca dengesini koruyabilendir.

64. İnsanlar baba ve atalarından çok kendi zamanlarına benzerler. Bu nedenle çocuklarınızı onların zamanlarına göre eğitin.

65. Kişi dilinin altında gizlidir. Konuşturunuz ve onları çözünüz. Kişi konuşmadığı sürece ahmaklığı da kabiliyetleri de gizli kalır.

66.  Kendi değerini bilen insan mahvolmaz.

67. Bazen ağızdan çıkan bir kelime nice nimetleri alıp götürür.

68. Aç gözlü dünyayı yutsa yine de yoksuldur.

69. Adil ol kudretin devamlı olsun.

70. En büyük fazilet hak sahibine hakkını vermektir.

71. Hak ve hakikat asla körelmeyen keskin bir kılıçtır.

72. Verilen söz, vaktinde verilmesi gereken bir borçtur.

73. Bencil kendi eksiğini ve kusurunu göremez.

74. Cehaletten daha tehlikeli bir hastalık yoktur.

75. Cahil ne eksiğini görür ne de öğüde kulak verir.

76. Cimri mal mirasçıları yesin diye mal toplar.

77. Sen rızkını aradığın gibi rızkın da seni arar.

78. Yarını düşünerek çalışan bu gün de yarın da rahat eder.

79. Çocuklarınızı geleceğe göre eğitin.

80. Kişi dilinin esiridir.

81. Dili tatlı olanın dostu çok olur.

82. Sözün hayırlısı az ve bıktırıcı olmayanıdır.

83. Dinleyen öğrenir, susan esen kalır.

84. Cahil ve ahmağa en güzel cevap susmaktır.

85. Dilini tutan selamete erer.

86. Çok arkadaşın olacağına az da olsa dostun olsun.

87. İlim en iyi kılavuz, doğruluk en iyi yoldur.

88. Dostun kötüsü iyi günde seni arayan kötü günde terk edendir.

89. Dünya gölgeye benzer tutmak istersen kaçar, kaçarsan seni takip eder.

90. Akıl gibi mal, iyi huy gibi dost yoktur.

91. Edep gibi miras, ilim gibi şeref yoktur.

92. Yoksula yardımı istemeden yap, makbul olan budur.

93. Gıybeti dinleyen de gıybet eden gibidir.

94. Kalbi kör olan anlayışsızın gözünün görmesinin ona faydası yoktur.

95. Güler yüz cömertlik yerine geçer.

96. Haset eden rahat etmez.

97. İntikam duygusu taşıyan efendi olamaz.

98. Riya ile sevgi bir arada bulunmaz.

99. Kin, kıskançlık ve kötü huy sahibi asla rahat etmez.

100.  İftira âfettir.

101.  İkiyüzlünün dilinde tat, kalbinde fesat vardır.

102.  Kitapları değil, içindeki bilgileri toplayınız.

103.  İlim alçağı yüceltir, cehalet yüce olanı alçaltır.

104.  Bilgin ölse de yaşar, cahil ise yaşayan ölüdür.

105.  Bilgin çalışmasına, cahil ise hayallerine güvenir.

106.  İlmi araştırınız ki bilgin olasınız.

107.  Kişi bilmediği şeyin düşmanıdır.

108.  İnsan insanlık için yaşayan ve insanlık için ölendir.

109.  İktisat geçimin yarısıdır.

110.  İktisat az malı çoğaltır; israf çok malı azaltır.

111.  İstişareyi terk eden doğru yolu bulamaz.

112.  Akıllıya danış aklı senin olsun.

113.  İyiler ölseler de yaşamaya devam ederler.

114.  Kendin için sevip istediğini başkaları için de sev ve iste.

115.  Devlet başkanı iktidarından dolayı saygı görür.

116.  Bilgin ilminden dolayı saygı görür.

117.  İyiliksever, yaptığı iyiliklerinden dolayı saygı görür.

118.  İhtiyar yaşından dolayı saygı görür.

119.  Kanattan daha büyük zenginlik yoktur.

120.  Öfke ateştendir, onu söndüren ateşi söndürmüş olur.

121.  Sabır en güzel huy ve ahlaktır.

122.  Gençliğin ve sağlığın değeri kaybolunca bilinir.

123.  Sırrın senin esirindir, onu söylersen sen onun esiri olursun.

124.  Kısa sözün tesiri büyük olur.

125.  Akıllı çok düşünen ve az konuşan kişidir.

126.  Savaşta ölmek yatağında ölmekten daha şereflidir.

127.  Nimetleri şükürsüzlük ile kendinizden kaçırmayın.

128.  Takvadan daha çok koruyan bir şey yoktur.

129.  Tevazu insanın şerefini artırır.

130.  Tövbeden daha büyük şefaatçi yoktur.

131.  İffetli olmayan ahlaklı olamaz.

132.  Yalancı ile konuşmaktan sakın.

133.  Dilsiz ol, yalancı olma.

134.  Fırsatlar yaz bulutu gibi gelir geçer.

135.  Geçmişi getiremez, geleceği bilemezsiniz. Bu günü ganimet biliniz.

136.  Zalimler, yardakçıları ve onları hoş görenler Allah’ın sevgisinden uzaktır.

137.  Nerede zulüm görürsen zalime karşı mazlumun yanında yerinizi alınız.