M. Ali KAYA
Bilgi malumat yığınından ibret değildir.  Yığın halindeki bilgiden hakikat çıkmaz. Gerçekler ve bunlara dayanan ilimler sistemli ve disiplinli bilginin ürünüdür. Sistematiğin ve usule uygun çalışmanın olmadığı bir yerde doğru çıkarımlar yapmanın ve bilgiyi faydalı hale getirmenin imkânı yoktur. Ansiklopedik bilgilerden faydalı bilgileri çıkarmak bir usul çerçevesinde o bilgileri sıralamaya ve yeni bilgiler üretmeye bağlıdır. Usule uygun bilgiler insanı sonuca götürür. Usule uygun olamayan ve belli bir disiplin içine alınmayan bilgilerden faydalı sonuçlar çıkarmak mümkün değildir.

Matematik rakamlardan ibarettir; ama toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemi ile sonuç almak sistemli bir sıralama ve disiplinli bir faaliyetin sonucudur. Aynı şekilde kelime ve harflerden oluşan bir makale veya hikâye yazmak kelime ve harfleri bilinçli ve sistematik bir şekilde sıralamaya bağlıdır. Kelimeleri ve kelimelerden oluşan cümleleri bir ana fikir çerçevesinde belli bir amaca ve hedefe yönelik olarak sıralamak ve bundan istenen sonucu çıkarmak büyük bir bilgi birikimini ve ustalığı gerektirir.

Genellikle bilgiler bilgi yığınından ibarettir. Bu yığınlarından faydalı bir sonuç çıkmaz. Ayet ve hadisler bilginin kaynağıdır; ancak disiplinli, sistemli ve belli amaç ve hedeflere yönelik derin araştırmalar sonucu bizlere hakikatleri sunarlar. Bilgiyi ham maddeye benzetmek mümkündür. Kereste, demir, çimento ve su gibi ham maddelerden bir bina yapmak çok büyük ustalık gerektirir. Aynı şekilde ham bitkilerden güzel bir yemek yapmak da büyük ustalık gerektirir. Allah’ın yarattığı bu bitkileri doğramak, pişirmek ve güzel bir yemek yapmak da çok maharetli aşçılık gerektirir. Bilgi de böyle bir ham maddedir, onu mamul ve faydalı hale getiren bilginler ve bilimsel yazılardır.

İlmî bir yazı okuyucuya açık bir sinyalin iletilmesini sağlamalıdır. Yani mümkün olduğu kadar açık, basit ve iyi sıralanmış olmalı, bilgiler net olarak verilmeli, yalın, sade ve anlaşılabilir olmalı ve okuyucunun zihninde yeni sorular doğurmamalı, bilakis okuyucunun aklına takılan soruların cevapları ilerleyen satırlarda verilerek aklını ikna etmelidir.

İlmî yazılar ve makaleler eğlenmek için değil, öğrenmek için okunan yazılardır. Bu nedenle her şeyden önce bilgi vermeyi amaç edinmelidir. Yorumlar ancak temel ve sağlam bilgilerden sonra okuyucu tarafında yapılmalı ve hükümleri okuyucu vermelidir. Bu nedenle bilimsel yazılar mümkün oldukça açık ve basit olmalıdır.

Bilimsel makale, özgün bir araştırmanın sonuçlarını tanımlayan, yazılmış ve basılmış rapordur. Bu yazılar özetler, tezler, konferans raporları ve araştırma sonuçları şeklinde yayımlanabilirler. Hazırlanan bir yazının doğru bir yerde yayınlanması da şarttır. Yanlış bir yerde yayımlanan bir yazı istenen kitleye ulaştırılmış sayılmaz.

Bilimsel bir makalede “Başlık, Özet, Anahtar Kelimeler, Giriş, Materyaller, Metot ve Sonuç” bölümleri bulunmalıdır. İlmî bir yazının başlığı basit, kısa ve ilginç olmalıdır. Göz alıcı, gramerinin doğru, uyumlu olmalı ve makalenin sonucunu değil, konusunu yansıtmalıdır.

Başlıktan sonra özet gelir. Çoğu kişi makaleden çok özeti okur ve ilgisini çekerse makaleyi okumayı düşünür. Bu nedenle iyi bir özet, makaleyi temsil eden bir yapıda olmalıdır. Birinci cümlede problemin tanımı yapılır, amaç yeterince tanımlanır, sonra çalışmanın nasıl yürütüldüğü anlatılır. Son olarak da önemli sonuç ve çıkarımlar tanımlanmalıdır. Özette makale içinde kullanılan cümleleri aynen kullanmaktan kaçınmalıdır. Kısaltma, referans ve tablo gibi şeyler kullanılmamalıdır. Daha sonra “Anahtar Kelimeler” sıralanmalıdır.

Giriş bölümü okuyucuyu uyandırmaya yönelik çarpıcı ve merak uyandırıcı olmalıdır. Çoğu okuyucular yazıları ve makaleleri ön yargılı ve uykulu bir durumda okuyacaklarını hesap etmelisiniz. Giriş, iddialı, heyecanlı ve duygulu olmalı; ancak abartılı, taklitçi ve ütopik olmamalıdır. İlk cümleler önemlidir. Okuyucu ilk cümleden itibaren konuya kendisini kaptırmalıdır. Önce problem kısaca tanımlanır ve çözüme nasıl ve ne şekilde ulaşılacağı vurucu cümlelerle özetlenir.

Gelişme bölümünde alt başlıklar halinde elde ettiğiniz bilgi ve belgeleri mantık sırasına göre düzenleyerek yazmalısınız. Bu bölümde ne kadar bilgi ve belge koyarsanız o kadar iyi olur.  Ancak bütün bunlar sade ve yalın ifadelerle yazılmalıdır. Sonuç bölümünde ise bütün bilgilerinizi özetleyerek hükmü ya belirtirsiniz veya okuyucuya bırakırsınız.