M. Ali KAYA
İki nevi ilim vardır. Birincisi, hayatı kolaylaştıran ilim. Bu fen ilmidir. İkincisi hayata anlam katan ilim. Bu ise din ve ahlak ilmidir. Hayatta değişen sadece hayatın kolaylaşmasıdır. Bunu fenni ve teknik çalışmalar sağlamıştır. Teknik ve teknolojik gelişmeler dışında insanların maddi ve manevi ihtiyaçlarında bir değişiklik yoktur. Değişen hayat şartlarında değişmeyen insanî ve ruhî değerler vardır. Bu değerleri şöyle sıralayabiliriz.

Temel İhtiyaçlar: Her insanın yaşamaya ihtiyacı vardır. Hayatın devamı için ise yemek, barınmak ve giyinme ihtiyacıdır. Bu temel ihtiyacı gidermek yaşamak için yeterlidir ve teknolojik gelişmeler de bu ihtiyaca daha kolay yoldan cevap vermek için gereklidir.

Sevinme ve Mutlu Olma İhtiyacı: Her şeyden önce mesut olmayı öğretmeliyiz. Neşeli olmak, anlayışlı olmak, memnun olmak ve memnun etmek, hadiseleri olduğu gibi kabul etmesini öğretmemiz gerekir. İnsan hayatındaki neşeli anlar, mesut hatıralar kuvvetli bir şahsiyet teşekkülünü netice verir. Küçük mükâfatlarla güzel seciyeleri ve başarıları desteklemek ve böyle hadiseleri iyi değerlendirmek gerekir.

Sevgi İhtiyacı: Sevgi insanın en büyük ihtiyacıdır. Her insan sevilmek ister, sevilmeyen sevmeyi de bilemez. Sevgi, ani ve gelip geçen değil, güneşin doğuşu gibi güvenilir olmasını isterler. Çocuklar sadece sevilmeyi değil, seven bir insan olmayı da öğrenmelidirler. Bu da büyüklerinden görerek öğrenilir.

Dürüstlük: Dürüstlük ve doğruluk, yalan söylememek, verdiği sözü yerine getirmek takdire şayan ve sahte olmayan davranışlar edinmek şahsiyet bütünlüğünün ve faziletin ön şartıdır. Bir çocuk okula gelmediği zaman “yalan söylüyorsun” denildiği zaman “benim ailem yalan söylemez, ben de söylemem” diyebilmelidir. İnsan dürüstlüğü öğrenmekle pürüzsüz, tavizsiz ve tenakuzdan uzak bir hayatla kazanılır. Bazı işleri kendi başına yapmasını öğrenmeli ve hatalarını tashih edebilmelidir. Kusurları kabul etmek dürüstlüktür.

Cesaret: İnsan dürüst yaşayacaksa cesarete mutlaka ihtiyacı olacaktır. Hayatın iyi ve kötü taraflarını göğüsleyebilmeli, hayatın kötü tesirlerine kapılıp kalmamalıdır. Çocukları hayatın gerçeklerinden uzak tutmamalıdır. Ölüm, kaza, hastalık gibi her nevi hayatın gerçekleri ile yüzleşmeli ve bunlarla ilgili vazifeleri yapmalıdır. İnsanlar her zaman birbirlerini sevmezler ve aralarında kin ve düşmanlık vardır ve bunların sebeplerini öğrenmelidirler ve bunlarla cesaretle mücadele edilmesi gerektiği de öğretilmelidir. Bu konuda çocukların birer kahramana ihtiyaçları vardır. Bu kahraman ya bir baba veya bir öğretmen olmalıdır.

İnanç: Hayata anlam katan ve dünyayı anlamlı kılan en önemli değer imandır. İman ile insan dünyanın ve insanın yaratılış amacını kavrar, hayatın ve ölümün anlamını bilir ve öldükten sonraki hayat hakkında bilgi sahibi olur. Bu nedenle dua ve ibadetin çocuğun dünyasındaki anlamı çok büyüktür. Şayet çocuk dünyaya ve kâinata hükmeden, merhametli, kerem ve cemal sahibi bir rabbin olduğuna inanırsa hayatı çok temiz ve yaşanabilir bulacaktır. Dini inanç, çocuk için karanlık bir ormanda yol gösteren güneş gibidir. Bu arada inancın kuvveden fiile çıkmasını da sağlamalıyız.

Bir insanın en çok muhtaç olduğu şey maddi şeylerden çok yukarıda saydığımız manevi ve moral, ahlâkî ve dinî değerlerdir. Öğretmen, bir zekâyı tamamen hazır bilgilerle dolduran öğretici değil, öğrencilerin kendi kendilerine fikirlerini geliştirebilmeleri için onları teşvik eden bir insan olmalıdır. İlk sınıflarda öğrencilere, ezbere ve hafızaya dayanan bilgiler, formüller ve terimler öğretilmelidir. Sonra da onları asil duygulara doğru yönlendirmelidir. Hakkaniyet, cömertlik, doğruluk duygularına sahip olması için çaba sarf etmelidir. Daha sonra da şahsî fikir sistemini bulması için zekâlarını serbest bırakmalıdır.

Prof. Dr. Alexis Carrel “Eğitimde öğrenciye en çok öğretilmesi gereken şey fazilettir. Fakat en çok ihmal ettiğimiz şey de budur” demektedir.