M. Ali KAYA
1. İlim nafile namazdan efdaldir.

2. Akıllı sonuçlarına göre hayırla şerri ayırabilendir.

3. Ders mütalaası üzüntü ve sıkıntıları giderir.

4. Kitap okumak kalbin ince duygularını uyandırır.

5. İki kişi birbirine kızınca birbirlerinin ayıplarını ortaya dökmeleri nifak alametidir.

6. Başa geçmeden ilim öğren.

7. Hafızada duran bilgiler ilim değildir; ilim fayda verendir. Bu öyle bir meziyettir ki, sahibinden ayrılmaz.

8. Her işte hayır isteyenler insanlara iyi niyet beslesinler.

9. Haksız sözleri tasdik etmek dalkavukluktur.

10. Sadık dost kusuru söyler, ifşa etmez.

11. Her sevene güvenme.

12. Bilmediğin ve tanımadığın birisini methetme!

13. Âlimin fakirliği ihtiyaridir.

14. Dünyada zahid ol  dünya malına bağlanma! Ahireti isteyici ol  onun için çalış! Her işinde Allahü teâlâyı hatırla  Böyle yaparsan  kurtulmuşlardan olursun.

15. Ruhsat ve te’viller ile uğraşan âlimden fayda gelmez.

16. İnsanları tamamen razı ve memnun etmek çok zordur  Bir kimsenin bütün insanları kendinden hoşnut etmesi mümkün değildir  Bunun için kul  daima Rabbini razı ve memnun etmeye bakmalı  ihlâs sahibi olmalıdır

17. İlmi kibirlenmek kendini büyük görmek için isteyenlerden hiçbiri felah bulmuş değildir  Ama ilmi tevazu için  âlimlere ve insanlara hizmet için isteyen elbette felah bulur kurtulur.

18. Biri İmam-ı Şafii'den nasihat isteyince buyurdu ki: "Senden daha çok malı ve parası olan kimseyi kıskanma.  O malına ve parasına hasretle ölür  İbadeti ve taatı çok olan kimselere gıpta et  Yaşayanlar da sonunda ölecekleri için onların dünyalıklarına özenmeğe değmez."

19. Hiçbir kimse yoktur ki dostu ve düşmanı olmasın  Mademki böyledir o halde Allahü Teâlâya itaat edenlerle beraber bulun onları sev.

20. İlim ezber edilen şey değil  ezber edilen şeyden temin edilen faydadır.

21. Resulullah’ın ve Esbabının yolunda olmayanı havada uçar görsem yine doğruluğunu kabul etmem.

22. Herkese akıllı denmez  Akıllı kimse kendisini her türlü kötülükten koruyandır.

23. Kalbine ilahi bir nur penceresinin açılmasını isteyen şu dört şeyi yapsın:

1- Günün belli bir vaktinde yalnız kalsın ve huzura dalsın

2- Midesini pek fazla doyurmasın

3- Sefih kimselerle düşüp kalkmağı bıraksın kötü kimselerle düşüp kalkmasın

4- İlimleriyle yalnız dünyalık arzu eden kimselere yaklaşmasın

24. Hiç bir vakit yoktur ki  ilim mütalaası hüzün ve kederi yok etmesin  ilmi mütalaa kalbin en ince ve en gizli noktalarını harekete geçirir  insanda yüce duygular uyandırır.

25. Sadık dost arkadaşının hüzün ve sevinçte ortağı olandır.

26. İki kişinin darıldıktan sonra birbirinin ayıplarını ortaya çıkarması münafıklık alametidir.

27. Haksız sözleri tasdik eden  dalkavuk ve ikiyüzlüdür.

28. Sadık dost arkadaşının ayıplarını görünce ihtar eder  ifşa etmez.

29. İbret almak istersen  hata sahibi kişilerin akıbetlerine bak da kalbini topla.

30. Dünya sevgisi ile Allah sevgisini bir arada toplarım iddiasında bulunmak yalandır.

31. Âlimlerin güzelliği nefislerini ıslah etmeleridir, ilmin süsü, şüpheli şeylerden sakınmak, yumuşak olup sertlik göstermemektir.

32. Dünya işlerinde bir darlığa ve sıkıntıya düşen kimse ibadete yönelmelidir.

33. Gururlanıp böbürlenmek, adi ve bayağı kimselerin vasfıdır.

34. Hizmet edene hizmet edilir.

35. Dostlar ile yapılan sohbetten sevimli bir hareket yoktur  Dostların ayrılığı kadar da gam ve keder veren şey yoktur.

36. İlmi sevmeyende hayır yoktur  Böyle kimselerle dostluk ve bağlılığını kes  Çünkü ilim kalplerin hayatı gözlerin aydınlığıdır.

37. Sadık dost ve halis kimya az bulunur hiç arama!

38. Bütün düşmanlıkların aslı kötü kimseler ile dostluk etmek ve onlara iyilik yapmaktır.

39. İlim öğrenmek  nafile ibadetten üstündür.

40. Kendini bilmeyene ilim öğreten ilmin hakkını zayi etmiş olur  Layık olandan ilmi esirgeyen de  zulmetmiş olur.

41. Resulullah’tan sonra insanların en üstünü Hz  Ebu Bekir, sonra Hz  Ömer, sonra Hz  Osman, sonra Hz  Ali'dir.

42. İlim öğrenmek için üç şart vardır: Hocanın maharetli  talebenin zeki olması ve uzun zaman.

43. İlim iki kısımdır; birincisi ilm-i edyan, din bilgileri, ikincisi ilm-i ebdan fen bilgileridir

44. Kimin düşüncesi, arzusu, maksadı yemek içmek ise; kıymeti, bağırsaklarından çıkardığı kazurat kadardır.

45. Dünyada en huzursuz kimse kalbinde haset ve kin taşıyanlardır.

46. Başkalarını senin yanında çekiştiren  senin bulunmadığın yerde de seni çekiştirir.

47. Kanaatkâr olmak, rahatlığa kavuşturur.

48. Sırrını saklamasını bilen  işinin hâkimidir.

49. İmam-ı Şafii hazretlerinin divanındaki şiirlerinden bazılarının tercümesi şöyledir: Günlerin beraberinde getirdiği hadiseler seni tesiri altına almasın  Sen iyi bir insan olmaya bak  Zaman içerisinde gelen musibetler ve belalardan dolayı sabırsızlık gösterme  Dünyanın bela ve musibetleri devamlı değildir  insanlar arasında hata ve ayıbın çok olsa bile  ahlakın; iyilik  cömertlik ve vefa olsun iyilik ve cömertliğin ile, hata ve ayıplarını ört  Cimriden iyilik bekleme  Çünkü Cehennemde, susuz kimseye su yoktur  Dünyanın sevinci de, kederi de, bolluğu da, darlığı da devamlı değildir  Kanaatkar bir kalbe sahip olduğun zaman, sen ve dünyaya sahip olan kimse eşitsiniz  Ölüm, kimin yanına gelirse  artık onu ölümün elinden kurtaracak ne yer ve ne de gök vardır  Gerçi Allahü teâlânın yarattığı şu yeryüzü geniştir  Fakat, bir kere Allahü teâlânın hükmü gelince, feza bile dar gelir  Ölümün asla devası yoktur.

50. Başımda ağaran saçların ortaya çıkmasıyla  nefsimin ateşi sönüp gitti  Başımda beyaz saçların yanmasıyla, benim gecem oldu. Çünkü bunlar, ölümün habercileriydi. İhtiyarlığın habercileri yanaklarıma indikten sonra, ben nasıl rahat yaşarım, insanın ömrünün en iyi kısmı, ihtiyarlıktan öncekidir  Halbuki, gençliği yok olan bir nefs, yok olmuş demektir, insanın rengi sararıp  saçları ağardığı zaman, güzel ve tatlı günleri de, o güzellik ve tatlılığını kaybeder  Yeryüzünde büyüklenerek yürüme  Çünkü, bir müddet sonra bu yer, seni de içine çekip alacaktır.

51. Bir kimseyi affedip ona kin tutmadığım zaman, düşmanlık düşüncesinden kendimi rahata kavuşturdum.

52. Sefih ve cahil bir kimse konuşunca ona cevap verme  Sükût, ona cevap vermekten daha hayırlıdır.

53. Öğrenmenin acısını bir müddet tatmayan, hayatı boyunca cehaletin zilletini yudumlar.

54. Bütün düşmanlıkların sevgiye dönüşmesi umulur  Fakat hasedden dolayı olan düşmanlık böyle değil.

55. Allahü teâlâyı sevdiğini söylersin, halbuki, ona isyan edersin  Böyle sevgi olmaz  Eğer sevginde samimi olsaydın Allahü teâlâya itaat ederdin  Çünkü seven, sevdiğine itaat eder.

56. Senden görüşünü istemeyene, görüşünü verme  Çünkü böyle yaparsan, övülmediğin gibi, görüşün de o kimseye fayda vermez.

57. Müslümanların önderi İmam- Azam Ebu Hanife, memleketleri ve içerisinde yaşıyanları, ilmiyle verdiği hükümlerle süsledi  Doğuda  batıda ve Kufe’de onun bir eşi yoktur  Allahü teâlâ ona ebediyen rahmet eylesin.

58. İlim öğren, kimse âlim olarak doğmaz, ilim sahibi ile cahil bir olmaz.

59. Bir kavmin büyüğünün ilmi yoksa  herkes ona yönelip geldiği zaman o küçüktür  Kavmin makam ve mertebe sahibi olmayan ve ilim sahibi olan küçüğü, ilmi meclislerde kavmin büyüğüdür.

60. Sana gelene sen de git  Sana kötülük ve eziyet edene sen eziyet etme.

61. Ey insan, dilini muhafaza et, seni sokmasın  Çünkü o, büyük bir yılandır  Kabirlerde, kahraman ve cesur kimselerin bile kendileriyle karşılaşmaktan çekinip, dilinin kurbanı giden nice kimseler vardır.

62. Hakkı doğruyu kim söylerse söylesin kabul ediniz.