Peygamberimiz (asv) buyurdular: “Bir zaman gelecek kişi dinini korumak için tilki gibi köyden köye, dağdan dağa kaçmak durumunda kalacaktır.” Sahabeler dediler: “Ya Resulallah! Bu ne zaman olacaktır?” Peygamberimiz (asv) buyurdular: “Geçimin günahsız sağlanamayacağı zaman. O zaman bekâr kalmak helal olacaktır.” Dediler ki: “Ya Resulallah! Ama siz evliliği teşvik ediyorsunuz?” Peygamberimiz (asv) buyurdu: “O zaman kişinin helaki anne-babasından, eş ve çocuklarından ve akrabalarından olacaktır. Onlar kişiyi “Bir şeyin yok, para kazanamıyorsun!” diye ayıplayacaklardır. Bu durumda kişi gücünün yetmediği yüklerin altına, meşru ve helal olmayan işlere girer ve helak olur.”  (Gazali, İhya, 2:594)

İnsanı helak eden şeyleri şöyle sıralayabiliriz:

1.    Acelecilik: İnsan aceleci bir varlıktır. İnsan aculdür, her şeyin bir anda olmasını istemektedir. Yüce Allah bu hususu “İnsan pek acelecidir, aceleci bir fıtratta yaratılmıştır” (İsra, 17:11; Enbiya, 22:37) ayeti ile bize haber vermiştir. Hikmet gereği ve imtihan icabı olarak aceleci yaratılan insan sabırlı olmayı öğrenmelidir. Peygamberimiz (asv) “Acele şeytandan, teenni Rahmandandır” buyurarak Allah’ın yardımı ve rahmetinin sabırla elde edilebileceğini anlatmıştır. Ancak kişi beş şeyde acele etmelidir. Bunlar da misafire yemek yedirmek, günaha tövbe etmek, namazı vaktine kılmak, buluğ çağına gelen kız çocuğu evlendirmek ve cenazeyi defnetmek” hususudur. Bu hususta peygamberimizin (asv) tavsiyeleri vardır. Dünya işinde acele davranmak zarar verir ve insanı helake sevk ederken ahret işinde acele etmek ise insanı hayra sevk eder. Zekât ve sadaka vermek de bunların başında gelir. Peygamberimiz (asv) “Hayırlı işi yapmayı ertelemek (Tevsif) insanı helak eder” buyuruşlardır. İbadette acele davranmak ibadetin eksik yapılmasını netice verir. En basitinden namazda tadil-i erkân terek edilmiş olur. Bu arada ihlas ve takva kaybolur. 

2.    Aşırılık insanı helak eder: Aşırılığın iki ucu vardır. Bunlar ifrat ve tefrittir. İfrat aşırıya kaçmaktır, tefrit ise aşırı derece ilgisiz kalmaktır. Her ikisi de insanı helak ederken istenen “vasat” yani orta yolda bulunmaktır. Aşırı ilgisizliğe tembellik denir. Bu işi geciktirmek, sonraya bırakmak ve işi terk etmektir. Bu ne derece zararlı ise, acele ile aşırı şekilde yorulmak ve olmayacak işlere de girerek aşırı şekilde vücudunu ve her şeyini feda etmek de o derece zararlıdır. Peygamberimiz (asv) “Aşırıya giden helak olur” buyurmuşlardır. Nasıl ki malını insanlardan ve hayırdan esirgemek cimrilik olup yanlış ise, har vurup harman savurmak ve aşırı harcamak israf olup da aynı şeklide zararlıdır. Yerli yerinde harcamak ise kıymet bilmek ve değer vermek demektir. Peygamberimiz (asv) “Beş şeyden önce beş şeyin değerini bilin: Ölmeden hayatın, hasta olmadan sıhhatin, ihtiyar olmadan gençliğin, dolmadan boş zamanın ve fakir olmadan önce zenginliğin değerini bilin” buyurmaktadır. Hayırda yarışmak Allah’ın emridir. Bu konuda acele davranmakta bir sakınca yoktur. Nitekim yüce Allah “Mü’minler Allah’a ve ahrete inanırlar ve hayırda birbirleri ile yarışırlar” (Al-i İmran, 2:114) buyurur. Hadis-i şerifte “Ölmeden evvel tövbe ediniz. Hayırlı işleri yapmaya mani çıkmadan önce acele ediniz. Allah-ü teâlâyı çok hatırlayınız. Zekât ve sadaka vermekte acele ediniz. Böylece Rabbinizin rızıklarına ve yardımına kavuşunuz!” buyruldu.

3.    Ümitsizlik İnsanı Helak Eder: Acele eden amacına kısa zamanda ulaşamadığı için ümitsizliğe düşer. Bundan bezginlik ve gevşeklik doğar. Bu durumda da maksuduna kavuşamaz ve işin sonuna gelmişken başarısızlığa mahkûm olduğu gibi o güne kadar elde ettiği kazanımı da yok olur gider.