M. Ali KAYA

“Ekonomik ilişkilerin kontrol edilmesi
her yönden denetim altına alınmamız demektir.”
(Frederich Hayek)

Serbest girişim, mal ve hizmetlerin gönüllü mübadelesine dayanan ekonomik bir sistemdir. Bu sistemde ne yapacaklarına insanların kendileri karar verirler. Birileri onlar adına karar vererek yapmaya zorlamaz ve suni ihtiyaç belirleyerek fıtrî akışı engellemez. İhtiyaçları belirleyen ve ekonomik ilişkileri düzenleyen bireylerin kendileridir. Ekonomik hayat ihtiyaç, arz ve talep üçgeninde doğal/fıtrî olarak şekillenir ve kendi dengesini bulur.

Ticaret ve mübadele medeniyetin ayrılmaz bir parçasıdır ve medeniyet ticaretle gelişir. Batıda kilisenin ve devletin gücünün azalması ölçüsünde ticaret, serbest girişimcilik çoğalmış ve zenginlik artmıştır. Normalde ekonomik hayatı ihtiyaçlar belirler ve ihtiyaçların artması ölçüsünde ticaret hacmi de artar. Bu da sonuçta refah seviyesini artırır.

Ekonomik hayat merkezi bir yönetim olmadan geniş ölçüde kendi kendine işler ve insan ihtiyaçlarının karşılanması ticareti geliştirir. İnsanlar tüketicilere istedikleri şeyleri sağlamaları halinde ve bu konuda uzmanlaşmaları oranında zenginlik artar. Paranın değeri ancak satın alabileceği şeyin değeri oranındadır. Gerçek zenginlik ise paranın değerinden daha fazladır. Bu da serbest rekabet ve eldeki mevcut zenginlik kaynaklarının müteşebbislerce kullanılmasına ve ticarete aktarılmasına bağlıdır. Rekabet satın alma gücünü artırır ve bu da zenginliği meydana getirir.

Serbest girişimcilik verimliliği artırır. İnsanların hizmet sunma arzularını destekler ve bu da verimliliği artırır. Hizmet artı değerdir ve insana verilen hizmet verimlilik olarak geri döner. Bu nedenle insana değer veren ve hizmeti esas alan faaliyetler kölelikten çok daha fazla verim elde edilir.

Devlet yatırımı ve çalışmayı ne derece vergilendirirse çalışmanın ve yatırımın ödülü de o derece az olur. Bu da çalışmayı ve yatırımı engeller. Kalkınma ve refah da o derece geriler. Vergiler ne derece az olur, girdi fiyatları ne kadar ucuz olursa çalışma şevki ve verimlilik, yatırım ve üretim o derece fazla olur. Devlet de daha çok vergi geliri elde eder. Vergilerin az olması maliyetlerin ucuz, ticaretin daha hareketli ve tedavülün daha çok olmasını sağlar. Bu da gelirleri ve vergileri artırır.

Serbest girişim kişiyi ve toplumu fakirlikten kurtarır. Ekonomik özgürlük insanların gelirlerinde ve refahlarında kaçınılmaz bir derecede eşitsizliğe yol açar. Çünkü serbest girişim insanları ancak tüketicilere diğer insanlardan daha iyi hizmet ettikleri sürece yüksek gelirle ödüllendirir.

Serbest girişim insanların çıkarlarına hizmet etmelerine ancak mülklerini ve emeklerini diğer insanların çıkarlarına hizmet etmek için kullandıkları sürece izin verir. Bu nedenle fakirlerin fakirlikten kurtulmalarına en büyük fırsat serbest girişimdir. Bu da ülkeyi yaşanacak hale getirir ve fakirliğin en önemli ilacıdır.

Serbest girişim iş imkanları doğurur. Para, mal ve hizmet karşılığı oluşan kazanımdır ve mal ve hizmet sahibinin hakkıdır. Para arzını mal ve hizmet arzından daha çok artırmak paranın değerini yavaş yavaş düşürür bu da enflasyona sebep olur, enflasyon da işsizliği artırır. Serbest piyasada ise mal ve hizmet arzı, müşteri memnuniyetini bu da ihtiyaca göre iş imkanlarını doğurur.

Enflasyonun çaresi serbest girişimi ortadan kaldırmak değil, para arzının kontrolünü devletin elinden almaktır. Bazı işsizlik türleri de enflasyondan değil, yapılan işler üzerine devletin müdahalesi ve vergilerin artırılmasından kaynaklanır. Devletin ticari hayata müdahalesi emek arzının ve tüketici talebinin yanlış eşleşmesine sebep olur. Bu da piyasanın dengesini bozar. Serbest piyasada iş her zaman bulunur; zira tüketici talepleri asla tükenmez. Önemli olan vasıflı eleman yetiştirmek ve iş ve hizmet kalitesini artırmaktır.

Tüketicinin talebi serbest piyasa içinde karşılanır. Zira, serbest girişim tüketici talebini verimli ve tüketiciyi/müşteriyi memnun edecek şekilde karşılamayı esas alır. Tüketicinin talebine göre artırılan mallar ve hizmetler zamanla malların çoğalmasına ve piyasanın ucuzlamasına sebep olur. Serbest piyasa verilen hizmet kalitesini ve malın kalitesini artırır. Gelirler de mal ve hizmet arzı oranında artar.

Serbest girişim ayrıca girişimcilerin yeni ürünler için yeni fikirler ve yeni icatlar ortaya koymalarını, insanların ihtiyaçlarını araştırmalarını ve bunları daha rahat ve kolay şekilde karşılama yollarını bulmalarını sağlar. Bu da mevcut ürünlerin geliştirilmesine sebeptir. Böylece insanların hayatı kolaylaşır ve yaşam kalitesi artar. Bu da refahın artmasına ve yayılmasına sebeptir. Az sayıda insanların sahip oldukları lüksler çoğu insanlar için birer zorunluluk haline gelir. Giderek artan mal ve hizmetlerin çeşitliliği ise yaşam kalitesini ve standartlarını yükseltir.

Serbest girişim olmadan demokrasi olmaz. Gücün devlet elinde toplanması devletin ekonomiye aşırı derecede müdahale etmesi tehlikelidir. Ekonomik kararlar çalışan, yatırım yapan, tasarrufta bulunan ve para harcayan milyonlardan alınarak merkezi otoriteye verilirse bireylerin devletin yaptığı planlara uyma zorunluluğu doğar. Bu ise otoriteyi elinde tutanların istediklerini yapmayanları cezalandırmasını mümkün kılar. Bu da demokrasiye ve ekonomik özgürlüğe aykırıdır. Bu durumda özel teşebbüs ve serbest girişimci zarar eder. Ekonomik özgürlüğün olmadığı ülkede de demokrasi gelişmez. Bu nedenle demokrasi serbest girişimi, serbest girişim demokrasiyi geliştirir ve o ilkede demokrasi içinde kalkınır ve gelişerek halkın hem gelirlerini hem de refah seviyesini yükseltir.