M. Ali KAYA
1. Eti Yenen ve Yenmeyen Hayvanlar:
Geviş getiren ve evcil hayvan olarak beslenen, sütünden istifade edilen hayvanların etleri helaldir. Bu meyanda koyun, keçi, deve, sığır, manda, at, devekuşu, tavşan, ceylan, tavuk, ördek, kaz, güvercin, gibi evcil hayvanların etleri helaldir. Evcil olmasa da tilki, kirpi çekirge gibi fıtraten iğrenç olmayan hayvanların etleri de mubah olup yenilebilir.

Deniz canlılarına gelince peygamberimizin (sav) “Denizin suyu temiz, ölüsü helaldir”  hadisine istinaden İmam-ı Şafi (ra) bütün deniz canlılarının yenileceğine hükmetmiştir. Ancak kurbağa ve yengeç gibi hem denizde hem karada yaşayan hayvanların etleri ise haramdır. Pençeleri ile kapıp, azı dişleriyle parçalayan ve kendi kendilerini savunabilen kurt, çakal, ayı, kaplan, maymun, pars, fil, köpek, domuz, kedi, keler gibi hayvanların etleri ise haramdır. Tırnaklarıyla kapan ve fıtraten menfur olan kartal, çaylak, akbaba, alacakarga, atmaca, şahin ve yarasa gibi kuşların etleri de haramdır. Fare, akrep, yılan, yengeç, pire, bit, sinek ve benzeri haşerelerin de etleri haramdır.

Bütün bunlarla beraber bir tavuk pislik yiyerek tadı değişirse etini yemek haram olduğu gibi, kuzu gibi hayvanlar eti yenmeyen köpeğin sütünü emerek beslenmiş ise eti haram olur.

Bir hayvan boğazlanır da karnından bir yavru çıkarsa iki durum vardır. Şayet ölmüş ise annesi kesildiği için kesilmiş sayılır ve eti yenir, annesi kesilmeden ölmüş ise eti yenmez. Canlı olarak çıkarılırsa onu da kesmek gerekir.

Canlı bir hayvanın herhangi bir azası kesilse veya bir sebeple kopmuş ise bu lâşe sayıldığı için bu eti yemek haramdır.

2. Zebh/ Boğazlamak:
Eti yenen hayvanların etlerinin helal olması için Allah’ın emrettiği şekilde kesilmesi ve kanının akıtılması gerekir. Bir hayvan her ne kadar eti yenen hayvan da olsa islâmî usulle kesilmediği zaman eti haram olur. Bu neden kesilmenin şartlarını ve usullerini bilmek ve ona göre hayvanı boğazlamak gerekir.

Eti yenen hayvanlar boğazlanma konusunda ikiye ayrılır: Birincisi: Boğazlama ameliyesine tabi olmayanlardır. Bunlar balık ve çekirgedir. İkincisi: Boğazlanması gerekenler. Bunlar da iki çeşittir. Birincisi, canlıyı usulü dairesinde bıçak gibi keskin bir aletle kesmektir. İkincisi, kurşun, ok veya eğitilmiş av köpeği veya doğan gibi yırtıcı hayvanlara avı yaralatıp öldürmektir.

Boğazlamanın dört rüknü vardır:
1. Boğazlayan Kişi: Bunun iki şartı vardır. Birincisi, Müslüman veya Ehl-i Kitap (Yahudi ve Hıristiyan) olması. Bu konuda erkek ile kadın arasında fark yoktur. Yahudi ve Hıristiyan ile nikah caiz olduğu gibi kestiğini yemek de caizdir. Ancak böyle birisinin kiliseye giden ve kitaba inanan biri olması gerekir. Adı Hıristiyan, kendisi Ateist olmamalıdır. Mecusi, putperest, ateist ve İslam dinini reddeden mürtedin kestiği yenmez. Kadının, çocuğun ve delinin kesmesi caizdir. Dolayısıyla kestiği yenir. İkinci şartı: Kesenin şayet kesilen av hayvanı ise ihramda olmaması gerekir. Zira Hac ve Umre niyeti ile ihram giymiş birisinin av hayvanını kesmesi ve avlanması caiz değildir. Şayet boğazlarsa kestiği yenmez.

2.  Boğazlanan Hayvan: Kesildiği zaman eti yenen ve canlı olan hayvandır. Bunun da birkaç şartı vardır: Birincisi, hayvan, yani canlı ve kesilebilir olmalıdır. İkincisi, etinin yenilebilen bir hayvan olmasıdır. Eti yenmeyen hayvan boğazlanmakla helal sayılmaz. Üçüncüsü, hayatının bir müddet devam ediyor olmasıdır. Yani bir hayvan canavar tarafından yaralanmış veya ağır hasta ise kesildiği zaman canlı olup, kanının akması gerekir. Canlı olup olmadığı bilinemeyen, kesildiği zaman kanı fışkırarak akmayan bir hayvan kesilmekle helal olmaz. Dördüncüsü: Balık ve çekirge gibi kesilmeden yenen hayvan cinsinden olmamasıdır. Zira deniz hayvanlarını ve çekirgeyi boğazlamak gerekmez.

Ev hayvanı ve ele geçmesi kolay olan bir avı boğazlamadan yemek caiz olmaz. Ancak ele geçmesi zor olan uçan ve vahşi olup kaçan bir hayvanı eğitilmiş köpek ve atmaca ile veya kurşunla yaralayarak kesmek gerekir. Bir av hayvanı ateşli bir silahla vurulur ve canlı olarak bulunmazsa İmam-ı Şafi’ye göre bu hayvanın etinden yemek caiz değildir. Yani ateşli silahla vurularak öldürülen hayvanın eti helal değildir.

3. Boğazlamada kullanılan bıçak gibi keskin âlettir. Bunun şartı keskin ve maden cinsinden olmasıdır. Diş, tırnak ve kemik gibi şeylerle kesim caiz değildir. Aletin çok kör olmasından yüklenerek veya boğarak öldürmekle veya parçalamakla kesilen bir hayvanın eti helal değildir. Av hayvanı olmayan bir canlı boğazlanmadan boğularak ve vurularak öldürülürse eti helal değil haramdır.

4. Boğazlamaktır. Şeriatta boğazlama Allah adına, kesici bir aletle, hayat-ı müstakirre sahibi, ele geçirilmesi kolay olan bir hayvanın, nefes ve yemek borularını kesmek suretiyle hayatına son vermektir.

Boğazlamanın yedi şartı vardır:
1. Allah adına boğazlamayı kast etmektir. Bir hayvan gelir bir kesici alete çarparak boğazı kesilir ve ölürse eti helal olmaz.

2. Kesici bir âletle kesmektir. Bir tavuğun başı koparılır kanı akar ve ölürse eti helal değildir.

3. Nefes ve yemek borularının her ikisini de kesmektir. Birini kesmek yeterli değildir. Birini ve başka yerini kesmekle de boğazlanmış sayılmayacağı için eti helal olmaz.

4. Yardımcısız olmaktır. İki kişi beraber bir bıçağı tutarak keserse caiz olmaz. Yine biri boğazını keserken bir diğeri karnını deşerse eti helal olmaz.

5. Ele geçmesi kolay olmayan vahşi hayvanlardan olup eti helal olan bir hayvan ise ateşli silahla öldürmek dışında herhangi bir av aleti ile öldürülmesidir. Ateşli silahla yaralanır boğazlanırsa helal olur; ateş sonucu ölürse eti yenmez.

6. Boğazlama aletinin kemik ve tırnak gibi aletle kesilmemiş olması.

7. Hayvanda kesilmese de yaşayacak olan bir hayat-ı müstakirrenin bulunması. Bir hayvan yüksek bir yerden düşer veya bir göçük altında kalır veyahut bir canavar tarafından yaralanır da hareketsiz halde kalır sonra kesilirse mubah olmaz. Bir iki güne kadar yaşayacağı bilinirse kesilirse, kanı fışkırarak akarsa ve kesilirken hareket ederse eti helal olur. Ancak hastalıktan dolayı hareketsiz hale gelirse o zaman kesilmesi caizdir.

Bir hayvan zehirli ve öldürücü bir ot yer ve onun sonucunda hareketsiz hale gelir ve kesilirse eti yenmez. Yine bir hayvanda hayat-ı müstakirrenin bulunup bulunmadığında şüphe edilirse kesmek helal olmaz.

Boğazlamanın Sünnetleri:
1. Hayvanı sol yanı üzere kıbleye doğru yatırmak.
2. Sağ ayağını serbest bırakıp diğer ayaklarını bağlamak.
3. Bıçağı hayvanın gözü önünde bilememek ve kesmeden önce göstermemek.
4. Hayvanı diğer hayvanların yanında kesmemek.
5. Keserken “Bismillahi Allahü Ekber” demek ve “Salâvat” getirmek.
6. Keserken ve kesmeye götürürken eziyet etmemek.
7. Çenenin hemen altından kesmeyip gırtlağı baş tarafına bırakmak sünnettir.

3. Avlanma ve Avla İlgili Hükümler:
Avlanmak kolayca ele geçmeyen ve eti yenen bir hayvanı özel eğitilmiş av köpeği ve doğan gibi yırtıcı bir hayvanla öldürmektir. Bu hayvan diş, tırnak ve kemikle avlanarak öldürülürse helal olmaz.

Avlanmak Kur’ân-ı Kerim ve Sünnet-i Seniyye ile sabittir. Ancak avlanmakla elde edilen etin yenmesi için dokuz şart vardır.

1. Avcının bulunması: Avcı yanında olmadan av köpeği ve atmaca kendi kendine gidip bir avı öldürürse bu av helal olmaz. Ayrıca avcının iki şartı vardır. Birincisi avcının Müslüman veya ehl-i kitap olması. İkincisi ise, avcının ihramda olmamasıdır.

2. Avın eti yenen bir hayvan olması: Eti yenmeyen fil gibi bir hayvanı avlamak helal değildir.

3. Yaralayıcı bir aletle atmak veya av hayvanı ile avlanmak.

4. Yaranın olması: Avcı kesici bir âlet ile değil de taş ve okun yanının değmesi, yaralamadan avı öldürmesi, tuzakta boğulması ile veya okun değmesinden sonra dağdan düşüp ölmesi sonucu av helal olmaz. Ok havada değer saplanarak yere düşürerek ölürse av helal olur.

5. Yaranın öldürücü olması. Avın aldığı yara hafif olur ve hayvan ölmeden ele geçirilirse sünnet üzere boğazlamak gerekir.

6. Köpek ve doğan gibi bir hayvanla av yapılırsa bu durumda hayvanların av için eğitilmiş olması gerekir. Yani, avcı “git” dediği zaman gidecek, “tut” dediği zaman tutacak, avı tuttuğu zaman ne yiyecek ve ne de bırakmayarak avcıya getirecektir. Şayet av köpeği hayvanı canlı getirirse bu durumda avı sünnet üzere boğazlamak gerekir. Av için eğitilmiş bir hayvanın getirdiği ölü av hayvanı helaldir. Bunun dışında helal olmaz. Bununla beraber köpekle av yapan birisi köpeğin ağzının değdiği yeri bir defa toprak ile olmak üzere yedi defa yıkamak gerekir. Eğitilmiş köpek av hayvanı üzerine çökerek öldürürse av mubah olur.

7. Bir aletle avcılık yapıldığı takdirde ok, hançer gibi kesici bir âletle olmalıdır. Taş, değnek ve ateşli silahla öldürülen hayvan helal değildir. Ancak av hayvanı taş, değnek ve ateşli silahla yaralanır ve yakalanır, ölmeden sünnet üzere kesilirse helal olur.

8. Avın vahşi ve eti yenen bir hayvan olmasıdır. Ehlî bir hayvanı avlayarak öldürmek helal olmaz. Avlanır sonra ölmeden boğazlanırsa helal olur. Ancak ehlî bir hayvan kuyu gibi bir yere düşer ve çıkarmak mümkün olmazsa av hayvanı gibi kama veya kesici bir âletle öldürmek helal olur ve av hayvanı gibi eti yenir.

9. Avın kayıp olmamasıdır. Hançer veya okla yaralanan bir av hayvanı gözden kaybolur veyahut bir av köpeği av hayvanı ile gözden kaybolur da bir müddet sonra ölü av ile gelirse eti helal olmaz, haramdır.