M. Ali KAYA
Birinin koruma ve himayesine bırakılan şeye emanet denir. Bu maddi ve manevi bir hak da olabilir, eşya, mal ve insan da olabilir. Kendisine emanet bırakılan kişi “Emin” yani güvenilir biridir. Nitekim peygamberimiz (sav) “Muhammedül-Emin” adı ile şöhret bulmuştu ve en büyük düşmanları dahi hiç tereddüt etmeden en değerli şeylerini peygamberimize emanet ediyorlar ve kendisine son derece güveniyorlardı.

Emanet mü’minlerin vasfıdır.  Peygamberimiz (sav) “emanete ihanetin münafıkların alameti" olduğunu belirtmiştir.  Bu anlatılan husus maddi emanetlerle ilgili hususlardır. Bir de manevi ve ilâhi emanet vardır. Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Biz emaneti yerlere ve göklere tavdi ettik, onlar bunu yüklenmekten kaçındılar da insan yüklendi”  buyurarak insanlık ve islamiyetin bir emanet olarak insana verildiğini ifade etmiştir. Bu nedenle yüce peygamberimiz (sav) “Size iki şeyi emanet ediyorum. Onlara sarılırsanız kurtuluşa erersiniz. Bunlar Allah’ın kitabı Kur’ân-ı Kerim ve benim sünnetimdir”  buyurarak manevi emaneti açıklamıştır. Peygamberimiz (sav) “Sana emanet bırakana emaneti iade et. Sana hıyanet edene sen ihanet etme!” buyurmuşlardır.

Peygamberimiz (sav) yine “Emaneti olmayanın imanı yoktur”  buyurarak emanete dikkatleri çekmiş ve imanla eş değer tutmuştur. Kadınlar erkeklere emanet olduğu  gerçeğinden yola çıkan İslam bilginleri “Allah’ın insanlara yüklediği tekliflerin tamamına “emanet” demişlerdir. 

Bu manada “idarecilik” bir emanettir. İdareci idaresi altındakilerin hak ve hukuklarını korumakla mükelleftir. Bu nedenle bu görev ehil olanlara verilmelidir. Kur’ân-ı Kerim “Allah emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmederken adâletle hükmetmenizi emreder”  buyurmuştur. Peygamberimiz (sav) de bu ayeti açıklarken “Emanet zayi edildiği zaman kıyameti bekleyin. Emanetin zayi olması işlere layık olmayanların getirilmesidir”  buyurarak açıklamıştır. Bu ayet ve hadiste idareye layık olmayanların getirildiği, halkın da idarecilerine itaat etmediği zaman emanetin zayi edileceği açıkça belirtilmiştir. Kıyametin kopması ise işlerin ters gitmesi anlamına gelmektedir. Ne zaman idareye layık olmayanlar gelir de halka zuledilir ve halk da idarecilere itaat etmeyerek isyan ederlerse maddi ve manevi kıyamet kopar, anarşi ve terör her yeri istila eder.

İslam bilginlerine göre emanetin dört rüknü vardır.

1. Emanet. Yani korunması için verilen şey.

2. Akit siğası: Emanet verirken “bu sana benim emanetimdir” sözü ve alanın da kabul etmesidir.

3. Amanet sahibi: Emanet veren kişi.

4. Emanetçi: Kendisine emanet verilen kişi. Emanetçi emaneti koruyamayacaksa kabul etmesi haramdır. Koruyacaksa kabul etmesi sünnettir. Emaneti başka koruyamayacak yoksa emanet kabul etmek vaciptir.

Emanetçi ile emaneti verenin akıl ve baliğ olma şartı vardır. Ancak bir kimse bir deliden veya bir çocuktan bir emanet alır zayi ederse mislini ve benzerini zamin etmek ve ödemek durumundadır, çocuğa  ve deliye emanet verirse onlar da zayi ederse ödemeleri gerekmez.

Emanetçinin emaneti koruması için gerekeni yapması lazım. Koruyamadığı zaman onu ödemekle mükelleftir. Mesela hayvan emanet edilmiş ise onu yemlemeli ve sulamalı. Aç bırakır ölürse zamin olur. Para emanet edilir de korumayarak çalıdırırsa ödemek zorundadır. Hz. Ömer (ra) “Kişinin boyu ve yakışıklılığı değil, emin olması ve emaneti koruyabilmesi ile mükemmel insandır” demiştir.

Bir zalim birini zorlar o da korkusundan emaneti verirse ödemek zorundadır. Kendi eli ile vermediği halde zorla elinden alırsa bu durumda emanetçi mesul değildir.