D. Fıkhın (İslam Hukuku) Özellikleri:
Fıkha her ne kadar “Hukuk” adı verilse de hukuktan daha geniş bir kavramdır ve alanı da çok daha geniştir. Çünkü medenî hukukta olmayan “İbadet ve Ahlakı” da içine alır. Şahsî hukuk içinde medenî hukukta olmayan “Kul Hakkı” “Komşu Hakkı” “Akraba Hakkı” gibi haklar ile çok daha kapsamlı ve genel olarak bireysel haklar konusunda çok daha âdildir.

İslam fıkhının özelliklerini maddeler halinde sıralayacak olursak:
1. İslam hukuku dinden kaynaklanır. Kaynakları Kur’ân, Sünnettir. Dinde temel kaynaklar bu ikisi olmakla beraber anlaşılması ve uygulanması aklın kullanımına ve delillere bağlıdır. Kitap ve sünnette olmayan hususlarda yetki aklın ve delillerindir. Bu sebeple İslam hukuku sadece dinden kaynaklanır akla önem vermez demek doğru değildir. Kıyas ve icma akla bağlıdır. Bunun dışında maslahatlar ve örf de hukukun teşekkülüne sebeptir. Amaç ihtiyaca cevap vermek ve adaleti temin etmektir.

2.  İslam hukuku bireyler arasındaki hakları tanzim ettiği gibi, birey devlet, bireyin eşya ve çevre ile ve bireyin Allah ile münasebetlerini tanzim ettiği için kapsamı ve alanı çok geniştir.

3. İslam hukuku tasnif bakımından da nev-i şahsına münhasırdır. İmandan sonra “Salih Amel” esastır ve Salih Amel “Hukukullah ve Hukuk-u ibad” olmak üzere iki temel kısımdır. Bu da hayatın maddi ve manevi bütününü kapsar. Bu bakımdan gerek kutsal kitaplardan kaynaklanan Yahudi Hukuku, gerekse Roma Hukuku’ndan kaynaklanan batı hukuk sisteminden daha geniştir.

4. İslam hukukunun ceza ve mükâfat kavramı sadece dünyaya münhasır değildir. ceza ve mükafat hem dünyevî, hem de uhrevîdir. Hak hiçbir zaman karşılıksız kalmaz. Zerre kadar iyilik ve kötülük karşılığını bulur. Ancak islama göre hayat ölümle bitmeyeceği için Allah'ın adaletinin gereği mutlaka uhrevi mükâfat ve ceza vardır. Ancak dünyevî adil cezalar uhrevi sorumluluğu kaldırır. Mesela kısas ve recm gibi cezalar dünyada uygulandığı zaman ahirette bundan sorumlu olmaz. Diğer hususlar da böyledir. Zira islamda dünya ve ahret bütünlüğü vardır. Her iki yerde ceza adil olmadığı için yüce Allah böyle hükmetmiştir. 

E. Fıkhın Kaynakları:
İslam hukukunun temel kaynakları “Vahiy”dir. Kur’an vahy-i sarihe dayandığı için mahz-ı vahydir. Sünnet ise kalb-i peygambere gelen ilham-ı peygamber olduğu için vahy-i zımnîdir. Bu bakımdan her iki kaynak da vahy sayılır. Teşriin temel kaynakları bunlardır.

Peygamberden sonra “İcma” ve ulemanın akıl ve delillerle yaptığı “kıyaslar” ve bunlardan ortaya çıkan içtihatlar da hukukun kaynağı olmuştur. İcma da vahye ilk muhatap olan ve uygulamayı doğrudan peygamberden gören ve uygulayan sahabenin icması ve daha sonra birbirini görmeyen ulemanın şeriatın kaynaklarından anladıkları hükümlerdeki ittifak ve icması olmak üzere ikiye ayrılır.

İçtihatların sahası çok geniştir. Kıyas, mesalih-i mürsele, istishab, istihsan gibi fer’î hükümler de içtihadın kapsamı alanındadır. Müçtehitlerin rey ve kanaatleri sonuçta Kur’ân ve Sünnetin tefsir ve izahından başka bir şey değildir. zira bu içtihatların hiç birisi temel kaymak olan Kur’ân Sünnet ile çelişmez. Ancak işarî ve remzi manalarından çıkarılır ve yeni ihtiyaçlara cevap verir. Bütün bunları anlayan ve ortaya çıkaran ise akıldır ve akla dayanan ilimlerdir. Akıl ve akla dayanan mantıki muhakeme, anlayış delillerden haklı olan ve olmayan hükümleri çıkarır. Bunun için “akl-ı selim” her ikisi için de gereklidir. Akıl olmadan hiçbir hüküm çıkmaz ve dinde akıl sahibi olmayanlar mükellef ve muhatap değillerdir.

F. İslam Fıkhının Hukuka Hizmetleri:
İslam fıkhı Kur’an Sünnet, İcma ve Kıyaslarla hukuk dünyasına pek çok yenilikler getirmiştir. Bunları maddeler halinde sıralayabiliriz:

1. Hukuk tarihinde ilk yazılı anayasa Hz. Peygamber’in (sav) “Medine Sözleşmesi”dir. Bu sözleşme 54 madde olup Medine’de  “Müslümanlar, Yahudiler ve Müşrikler arasında imzalanmıştır.

2. Siyasetin dışında bulunan harp ve sulh hukuku yani “Devletlerarası Hukuku” Müslümanlarca tanzim edilmiştir. Bu konuda ilk eser Muhammed Şeybânî’nin “Siyeru’l-Kebîr” isimli eseridir. Daha sonra Evzâî de “Siyer” isimli bir eser kaleme almıştır.

3. Hukuk Felsefesi, yani “Usul-i Hukuk” dalında ilk eser İmam-ı Şafî’nin “Risale” isimli eseridir. Bu sahasında yazılan ilk kitaptır ve “Usul” ilminin tedvinine sebep olmuştur.

4. İslam bilginleri ayrıca hukuk ilmine “Niyet” kavramı koymuşlardır. Bunu da peygamberimizin (sav) “Ameller niyetlere göredir” hadisini delil olarak almışlardır.

5. İslam Fıkhı hukuk sistemini her yönü ile yeniden tanzim etmiş ve pek çok terimler ve alt hukuk dalları oluşturmuştur. Ama ne var ki günümüzde “İslam Hukuku” yerine “Batı Hukuku” esas alındığı için İslam Fıkhı” çokları tarafından bilinmemekte ve uygulama alanından çıkarıldığı için de “Adalet” ilkesi büyük yara almış ve haksızlık ve adaletsizlik yaygın hale gelmiştir.