M. Ali KAYA
Kurban/Uhdiye Allah’a yaklaşmak ve rızasını kazanmak amacı ile Kurban Bayramı günlerinde kesilen hayvana verilen isimdir. Kurban Sünnet-i Müekkede’dir. Bu husus ayet ve hadislerle sabittir. Yüce Allah buyurmuştur: “Rabbin için kurban kes!”  Peygamberimiz (sav) “Ben kurban kesmekle emr olundum; sizler için ise sünnettir”  buyurdular.

Kurban Kesmenin Şartları:
1. Kesilen kurbanın “En’am Suresinde” geçen “En’am” cinsinden olması. Yani, deve, koyun, keçi, sığır ve manda cinsinden olması. Ceylan ve tavuk gibi hayvanlar kurban olmazlar, kesilirse sadaka sayılırlar. En’âmın kurban olabilmesi için devenin beş yaşını bitirmiş, koyunun ve keçinin en az bir yaşını bitirmiş veya altı aylık olduğu halde süt dişini atmış olması gerekir. Sığır ve manda cinsinden ise en az iki yaşını tamamlamış olması gerekir.

2. Ayıplı ve kusurlu olmaması: Kurbanlık hayvanın kör, topal, uyuz, çok zayıf, hasta, kulağı ve kuyruğu kesik olmaması ve bu gibi ayıplardan hali olması gerekir. Ayrıca dişlerinin çoğu dökülmüş, dili ve memesi kesik bir hayvan da kurban edilemez. Kulağı yarılmış, boynuzu olmayan veya kırık olan bir hayvanı kurban etmekte sakınca yoktur.

3. Vakit: Yani, Kurban günlerinde kesilmesidir. Kurban günleri ise Bayramın birinci günü Bayram Namazından sonra bayramın dördüncü günü güneşin batmasına kadar geçen dört günlük süredir. Gece vakti kurban kesmek mekruh olmakla beraber caizdir. Kurbanlık bir hayvanı vaktinden önce ve sonra kesmek ancak sadaka olur. Kurban kesmeyi nezredenin bu durumda yeniden kesmesi gerekir.

4. Niyet: Kurban için kurban kesmeye niyet etmek gerekir. Niyetin kurbanı keserken getirilmesi gerekmez. Önceden kurban niyeti ile alınan bir kurbanlık niyet yerine geçer. Kurbanı keserken “Niyet ettim Allah için kurban kesmeye Bismillahi Allahü Ekber” diye dili ile ifade etmesi sünnettir.

5. Kurbanı kesecek kişilerdir. Kurbanı kesecek olanlar şayet koyun ve keçiye niyet etmişler ise sadece bir kişi kesebilir. Bir kişi iki veya daha fazla kurbanı da kendi adına kesebilir. Deve, sığır ve manda cinsinden kesilecek olan kurban için yedişer kişi için kesilebilir. Zengin bir mü’min tek başına bir deve veya sığır kesebildiği gibi yediye kadar akrabasını da ortak edebilir.

Kurbanla İlgili Meseleler:
1. Bir kimse yanında bulunan hayvanlarından birisini “bu kurbanlıktır” diye önceden belirlemiş ise onu adamış, yani nezretmiş sayılır. Artık bu hayvanı satamaz ve bir başkası ile değiştiremez. Nezir ve adak olduğu için de ondan yiyemez ve zengin olanlara veremez.

2. Kurban kesen birisinin kestiği kurbanın etinden yemesi sünnettir.

3. Kurban etini ve derisini satmak, kasabın ücretini kurban etinden veya derisinden vermek, bulunduğu köy ve kasabadan bir başka beldeye götürmesi caiz olmaz. Kasap fakirse ona vermek, zengine yedirmek ve kurbanın etinin tamamını bir fakire vermesi caizdir.

4. Kurbanın etinin tamamını dağıtmak da caiz olmakla beraber efdal olanı eti üçe ayırıp bir kısmını fakirlere, bir kısmını akrabalarına ve bir kısmını kendi ailesine ayırması daha efdaldir.

5. Vasiyet etmemiş bir meyyit için kurban kesilmez; ancak sadaka olarak kesebilir.

6. Kurbanın sahibinin kurbanı kesmesi daha efdaldir. Bilemezse birini vekil tayin ederek ona kestirir. Kurban kesen kişi “İnne salâtî ve nüsukî ve mahyaye ve memâtî lillahi rabbi’l-âlemîn. Lâ şerîke lehu, leuhul mülkü velehu’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr” demesi sünnettir.

AKİKA KURBANI:
Akika, lügatte yeni doğan çocuğun başındaki tüydür. Dinde ise yeni doğan çocuk için şükran ifadesi olarak kesilen kurbanı ifade eder. Akika kurbanı kesmek sünnet-i müekkededir. Peygamberimiz (sav) “Çocuk akika kurbanı verilinceye kadar rehindir. Yedinci günü akika kurbanı kesilir, saçı traş edilir ve kendisine isim verilir”  buyurmuşlardır.

Akika ile ilgili hususlar:
1. Kurban için gereken şartlar akika için de geçerlidir. Akika kurbanını hali vakti yerinde olan zenginler kesecektir. Fakir için gerekmez.

2. Çocuk doğduğu zaman akika kesilmezse büluğ çağına kadar kesilebilir. Şayet vefat ederse yine de akika kesmek sünnettir.

3. Doğan çocuk erkek olursa iki kurban kesmek daha efdaldir.

4. Kurban pişirilmeden dağıtılması sünnettir. Akika ise pişirildikten sonra dağıtılmalıdır.

5. Çocuğun sıhhat ve selameti için tefeül olarak akikanın kemikleri kırılmamasına dikkat etmek de sünnettir.

6. Çocuğun doğumunun yedinci gününde “Akika Kurbanı” kesilerek çocuğun dedesi veya babası ziyafet tertip eder, çocuğun saçları traş edilir ve ağırlığınca altın fakirlere sadaka olarak verilir. Sonra “İsim Takma Merasimi” icra edilir. Şöyle ki, alim ve fazıl biri tarafından çocuğun sağ kulağına ezan, sol kulağına kamet okunur ve kulağına ismi fısıldanır. Bu merasimi bu şekilde yapmak sünnettir.

7. Çocuğa Abdullah, Abdurrahman, Abdurrahim gibi Allah’ın kulu olduğunu belirten bir isim vermek efdaldir. Rahman ve Rahim Allah’ın ismi olduğu için doğrudan böyle çağırmak İslam adabına uygun değildir. Atalarımız Peygamberimizin (sav) “Muhammed” ismini verirken dahi peygambere hürmeten aynı isim değil “Mehmed” şeklinde İsm-i Tasğir ile yani “Küçük Muhammed” anlamında verilerek bu adaba uyulmuştur. Muhammed ismi peygambere has olup ismi anılıca “salavat” getirmek sünnettir. Bu mübarek isim hakaret içeren bir ifadeye mahal olamayacağı için “Mehmed” ismi verilmiştir.

Akika’nın amacı:
Akika kurbanının amacı zengin olanların Allah’a şükretmeleri, Sünnet üzere çocuğa isim vermeleri, yakınların, akrabaların sevinci paylaşmaları, görüşmeleri ve akrabalık bağlarını güçlendirmeleridir. Ayrıca fakirlerin gönlünü ve duasını almak, komşuların dualarını almak ve yakınlaşmaya, sıla-i rahime ve yardımlaşmaya vesile olmaktır.

Bazı yerlerde akika ile beraber “Mevlüt Merasimi” yapılmaktadır ki peygamberin (sav) sevgisine ve anılmasına, sünnetine uyulmasına teşvike ve Kur’an okunarak Allah’ın zikrine vesile olunması çok güzel bir adet-i islâmiyedir.

Akika erkek için kesildiği zaman iki adet kurban kesilerek çocuğun sünnet edilmesi de sağlanırsa hem “İsim verme” hem de “Sünnet Merasimi” islâmi usulle yapılmış Allah’ın ve peygamberin rızasına, akrabalık ve komşuluk ilişkilerinin güçlenmesine vesile olur.