M. Ali KAYA (Şafii)
Sünnet, nafile, hasen ve müstehab kelimelerinin anlamı müteradif olup aynı manayı ifade etmektedir. Nafile namazlar ikiye ayrılır. Birincisi, cemaatle kılınması sünnet olmayanlardır. Bunların bir kısmı “Sünnet-i Hüda” olup farzlara tabi olan namazlardır. Bunun teşriinin hikmeti farzların noksanını tamamlamaktır. Bu da “Sünnet-i Müekked” ve “Sünnet-i Gayr-i Müekked” olarak ikiye ayrılır. Bir kısmı da farzlara tabi olmayan sünnetlerdir. Bunlar da “Tahiyyatu’l-Mescid Namazı” “Duha Namazı” “Tesbih Namazı” gibi namazlardır. İkincisi, cemaatle kılınması matlup olan namazlardır. Bunlar da “Bayram Namazı” ve “Teravih Namazı” “Yağmur Namazı” “Hüsuf ve Küsuf Namazı” gibi toplu kılınan namazlardır.

1. Cemaatle Kılınması Sünnet Olmayan Namazlar:
 a.  Farzlara Tabi Olan Nafileler: Bu namazlar farzların noksanını tamamlar ve farzları ikmal ederler. Peygamberimiz (sav) “Kulun farzlarda eksiği olursa yüce Allah ‘Bu kulumun nafilelerine bakın ve eksiğini tamamlayın’ buyurur. Bunun üzerine onun farzının eksiği tamamlanır” buyurdular.
Farza tabi olan sünnetler “Müekked” ve “Gayr-ı Müekked” olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Sünnet-i Müekked Olan Namazlar: Sabah namazından önce iki rekat, öğleden önce ve sonra ikişer rekat, Cuma’dan önce ve sonra dörder rekat, akşamdan sonra iki rekat, yatsı namazından sonra iki rekat ve sonra üç rekat “Vitir Namazı”dır. Toplam on üç rekattır.

Sünnet-i Gayr-i Müekked Olanlar: Öğle namazından önce Müekked sünnetlere ilaveten iki ve sonra iki rekat, ikindi namazından önce dört rekat, akşam namazından önce iki rekat, yatsı namazından önce dört rekat olup toplam on dört rekattır.

Bu namazların en faziletlisi “Vitir Namazı”dır. Bu namazlara niyet ederken Müekked ve Gayr-i Müekked diye ayırmaya gerek yoktur.

Vitir Namazı:
Peygamberimiz (sav) “Cenab-ı Allah kırmızı deveden daha hayırlı bir namazı sizin imdadınıza yetiştirdi. Bu Vitir Namazıdır” buyurdular.

İmam-ı Şafiye göre “Vitir Namazı” yatsı namazına tabi olan bir namazdır. Gece en son kılınan namaz olduğu için gecenin sonuna tehir etmek daha efdaldir. Vitir namazının en azı bir rekat ve en fazlası on bir rekattır. Ancak tek sayılı rekatla biten namaz olmasından dolayı tek namaz anlamına gelen “Vitr” adını almıştır. Peygamberimiz (sav) “Bir kimse tek bir rekat vitir kılmak isterse kılsın. Üç, beş, yedi, dokuz veya on bir rekat vitir kılabilirsiniz”  buyurmuşlardır.

Vitir namazı Akşam Namazı gibi üç rekat olarak kılmak caizdir; ancak iki rekat kılıp selam vermek, sonra bir rekat kılmak İmam-ı Şafiye göre daha evladır. Ramazan-ı Şerifte cemaatle kılınan Teravih namazınsan sonra cemaatle kılmak sünnettir. Ramazan-ı Şerifin yarısından sonra sabah namazında olduğu gibi vitrin son rekatında rükudan secdeye gitmeden ellerini kaldırıp “Kunut Duası” okumak sünnettir. Kunut duası “Allahümme innâ nesteînüke” “Allahümme İyyake na’büdü” dualarını önce ve “Allahümmehdinâ fîmen hedeyte” duasını sonra okumak uygundur. İmamın Kunut Duasını yüksek sesle ve çoğul sigası ile okuması, cemaatin de sesli olarak “Âmin!” demeleri sünnettir.

Vitir namazını üç rekat kılanın birinci rekatında “A’la Suresi” ikincisinde “Kâfirûn” üçüncü rekatında da “İhlas” ve “Muavvizateyn” surelerini okumak sünnettir.

Nafilelerin en efdali bayram namazı, sonra küsüf ve husuf namazı, sonra istiska/yağmur namazı, sonra vitir, sonra sabah namazının sünneti, sonra vakit namazlarına tabi olan namazlar, sonra teravih namazı, sonra kuşluk namazı, sonra tavaf ve ihram namazı, sonra tahiyyatu’l-mescit namazıdır.

b. Farzlara Tabi Olmayan Namazlar: Bu nafile namazlar farz namazlara ve vakitlerine tabi değildir. Bir nevi bağımsız namazlar denebilir. Bu namazları ikişer rekat olarak kılmak faziletlidir.

1. Duha (Kuşluk) Namazı: Güneş bir mızrak boyu yükseldikten sonra kılınmaya başlar ve istiva zamanına kadar devam eder. En az iki rekat en çoğu on iki rekattır. Efdali sekiz rekattır. Peygamberimiz (sav) “Her ay üç gün oruç tutmayı ve duha namazını ve yatmadan vitir namazını kılmayı” tavsiye etmiştir.

2. Tahiyyatü’l-Mescit Namazı: Camiye giren biri oturmadan camiye hürmeten iki rekat namaz kılması sünnettir. Nitekim peygamberimiz (sav) “Sizden biri mescide girerse iki rekat namaz kılmadan oturmasın” buyurmuşlardır. Ancak imam namaz kıldırmaya başladıktan sonra herhangi bir namazı kılmak mekruh olup, imama uymak sünnettir. Yine cemaat için ikamet okunmaya başlarsa nafile namaza başlamak caiz değildir.

3. Tesbih Namazı: Muayyen bir zamanı olmayan ama mübarek gecelerde kılınması büyük fazileti ve sevabı olan bir namazdır. Cemaatle de kılınsa da münferiden kılmak daha faziletlidir. Her rekatta 75 defa “Sübhanallahi ve’lhamdü lillahi ve lâ ilâhe illallahü vallahü ekber” denir. İki rekatta bir selam verilerek dört rekat kılınır. Böylece 300 tesbih okunmuş olur.

Her rekatta iftitah duasından sonra 15 defa, Fatiha ve zamm-ı sureden sonra 10 defa, rükûda 10, rükûdan kalkınca 10, secdede 10, iki secde arasında 10 ve ikinci secdede 10 defa okunur. İkinci rekatta Fatiha’dan önce 15, Fatiha ve zamm-ı sureden sonra 10 defa, rükûda 10, rükûdan kalkınca 10, secdede 10, iki secde arasında 10 ve ikinci secdede 10 defa okunur. Böylece iki rekatta 150 tesbih duası okunmuş olur.

Her okuyuşta “Sübhanallahi ve’lhamdü lillahi ve lâ ilâhe illallahü vallahü ekber” diye okunur, sonuncu okumada “ve lâ havle velâ kuvvete illâ billahil aliyyu’l-azîm” ilave edilir. ancak bu dua rükünlerde üçer defa okunan “Sübhane rabbiyel azîm” ve “Sübhane rabbiyel a’lâ” tesbihlerinden sonradır

4. İstihare Namazı: Hayırlı bir işe teşebbüs edecek olan kişinin kalbinin mutmain olması ve Allah’tan hayırlı olmasını istemesi için kılınan bir namazdır. İki rekat olarak kılınır. Sonunda şu dua yapılır. “Ey Allahım, ilmine güvenerek senden hakkımda hayırlısını istiyorum, gücüme güç katmanı istiyorum. Sınırsız lütfünden bana ihsan etmeni istiyorum, Ben bilmiyorum, ama sen biliyorsun, ben güç yetiremem ama sen güç yetirirsin. Ey Allahım! Yapmayı düşündüğüm bu iş, benim dinim, dünyam ve  geleceğim açısından hayırlı olacaksa, bu işi benim hakkımda takdir buyur, onu bana kolaylaştır, uğurlu  ve bereketli eyle. Yok eğer benim, dünyam ve geleceğim için kötü ise, onu benden, beni ondan uzaklaştır. Ve hayırlı olan her ne ise sen onu takdir et ve beni hoşnut ve mutlu eyle!”

Bu duayı okuduktan sonra kalbi nereye temayül eder ve nerede rahat ederse onu yapar. Zira peygamberimiz (sav) “Hayır, kalbin tatmin olduğu ve rahat ettiği şeydir, şer ise kalbin rahatsız olduğu ve huzursuz olduğu şeydir” buyurmuşlardır. Uyumak ve rüya görmek şart ve lazım değildir. Peygamberimiz (sav) tavsiye ettiği için bu namazı kılmak sünnettir.

5. Evvabin Namazı: Evvâbîn tövbe ve istiğfar ederek Allah’a yaklaşmak anlamına gelmektedir. Akşam namazından sonra yatsı namazına kadar dünya kelamı konuşmadan ibadet, zikir ve ilim ile meşgul olmak büyük fazilettir. Kulu Allah’a yaklaştırır. Peygamberimizin (sav) sünnetlerindendir. Akşam namazın kılıp tesbihatını yaptıktan sonra iki rekatta bir selam vermek şartıyla en az iki en çok yirmi rekat namaz kılar. Efdali altı rekattır. Bu namaza “Evvabîn Namazı” denir.

Peygamberimiz (sav) “Kim akşam ile yatsı arasında altı rekat namaz kılarsa Allah’ü teâla ona on iki senelik ibadet sevabını yazar”  buyurmuşlardır. Bu namazı mescitte değil de cami ve mescitten eve geldiği zaman evde kılmak daha faziletlidir. Zira peygamberimiz (sav) “Evlerinizi kabir haline getirmeyin, namaz kılarak nurlandırın” buyurmuşlardır.

6. Abdest Namazı: Abdest aldıktan sonra Şafi’ye göre azaları kurulamak mekruhtur. Azaları silmeden ve kurumadan iki rekat namaz kılmak ise sünnettir. Bu namaza “Abdest Namazı” adı verilir. Bu abdestle azalar kurumadan herhangi bir nafile namaz kılınırsa bu da Abdest namazı yerine geçer.

7. Teheccüd Namazı: Gece uykudan kalkarak kılınan bir namazdır. En azı iki en çoğunun sınırı yoktur. Bu namaz peygamberimize (sav) farz ümmetine ise peygamberimize ittibaen nafile/sünnettir.

8. Tevbe Namazı: Büyük günaha giren birisi tövbe etmek ve tövbesinin kabul edilmesi için kıldığı ve akabinde o günahından tövbe ederek Allah’tan af ve mağfiret dilediği bir namazdır.