M. Ali KAYA

Şafii Mezhebine göre Namaz’ın sünnetleri iki çeşittir. Birincisi Namazın Cüzlerinden olan ve Hanefi Mezhebinde “Vacip” olarak hükmedilen sünnetlerdir. Bu nevi sünnetlere “Sünnet-i Bazıyye” denir. Bu sünnetleri bilerek veya sehven terk etmek “Sehiv Secdesi” gerektirir. Aksi taktirde namaz eksik olur.

Sünnet-i Ba’zıyye altıdır:

1. Kunut Duası okumak:

2. Kunut için ayakta durmak:

3. Üç ve dört rekatlı namazlarda birinci teşehhüde oturmak.

4. Teşehhüd için oturmak.

5. İlk teşehhüdde peygamberimize (sav) salavat okumak.

6. Son teşehhüdde peygambere (sav) salavat getirmek.

Namazın heyetinden olan sünnetler ise şunlardır:

1. İhram tekbirini alırken, rükua giderken, rükudan ve ilk teşehhütten kalkarken elleri açık olarak baş parmağı kulakların yumuşağına değdirerek kaldırmak.

2. İftitah duasını okumak.

3. Her rekatta Fatiha’dan önce Eûzü okuyarak şeytandan Allah’a sığınmak.

4. İftitah tekbiri, İftitah duası, Eûzu ve Besmele arasında “Sübhanallah” diyecek kadar durmak. Besmele Fatihanın bir ayeti olduğu için Besmeleyi Fatiha’ya bağlamak sünnettir.

5. Fâtiha’dan sonra “Âmin!” demek.

6. İmamın Fâtiha’yı okuduktan sonra cemaatin açıktan imam ile beraber “Âmin!” demeleri.

7. İmamın Âmin” dedikten sonra cemaatin Fatihayı okumalarına fırsat vermek için Fatiha okuyacak kadar sessiz durması ve bu arada dua okuması.

8. Cehrî, yani kıraatın açıktan okunduğu namazlarda cemaatin imamın okuduğu Fatihasyı sessiz bir şekilde dinlemeleri.

9. Zamm-ı Sure okumak. İmam açıktan okuduğu namazlarda cemaatin okumayarak imamı dinlemeleri.

10.  Akşam, yatsı, sabah, Cuma ve bayram namazlarında imamın veya münferit namaz kılanların da Fatiha ve zamm-ı sureyi açıktan okumaları.

11. Birinci rekatın zammı suresinin ikincisinden uzun okumak.

12. Bir fiilden başka bir fiile intikal ederken “Allahü Ekber” diyerek tekbir getirmek. Yalnız rükûdan kalkarken “Rabbenâ leke’l-Hamd” demek sünnettir.

13. Birinci ve üçüncü rekatın secdesinden kıyama kalkmadan hafif bir şekilde oturur gibi yapmak ve acizler gibi tevazu ile ellerini dayayarak ayağa kalkmak. Bu oturuşa “celsetü’l-istiraha” denir.

14. Rükûda en az üç defa “Sübhâne Rabbiye’l-Azîm” demek.

15. Secdelerde en az iç defa “Sübhâne Rabbiye’l-Â’l’â demek.

16. Rükûda ellerini dizlerine koymak ve parmakları ile dizlerini kavramak. Belini, başını ve boynunu aynı hizaya getirmek.

17. Secdelerde iki dizin arasını bir karış açık bırakmak.

18. Secdeye dizlerini, ellerini, sonra alnını ve sonra burnunu koymak.

19. Secdede erkeklerin dirseklerini yanlarından uzak tutması, kadınların ise tam tersine dirseklerini yanlarına yapıştırması ve kapanması,

20. Selamı olmayan oturuşlarda iftiraş yapmak, yani, sol ayağı yatırıp üzerine oturmak ve sağ ayağın parmaklarını kıbleye çevirerek dikmek.

21. Selamdan önceki oturuşta ise teverrük oturuşu yapmak, yani sağ ayağı dikerken, sol ayağı sağ ayağın altından çıkararak sol uyluğun üstüne oturmak.

22. Teşehhütte elleri dizlerin ucuna yakın koymak, sağ elin şahadet parmağı hariç diğer parmakları avuç içine bükmek, şahadette “İllallah” diyince şahadet parmağını kaldırmak ve selama kadar böyle tutmak.

23. Teşehhütten sonra dualar okumak.

24. Namazda Allah’ın huzurunda bulunduğunun şuurunda olmak. Dünyanın lüzumsuz işleri ile kalben meşgul olmamak.

25. Kıyamda secde yerine, rukûda ayaklarının arasına, secdede burnunun ucuna, teşehhütte kucağına ve şahadet getirirken şahadet parmağına bakmak.

26.  Huşu ve huzurla dünyanın her nevi sıkıntı ve sevincinden uzaklaşarak namaz kılmak. Yüce Allah “Namazlarını huşu ile kılanlar kurtulmuşlardır”  buyurur.

27. Tafsile girmeden ve namazda olduğunu unutmadan fatihanın, okuduğu surelerin, tahiyyat ve ezkârın manasını icmalen düşünmek. Rahmet ayetinde rahmetini istemek, azab ayetinde azaptan Allah’a sığınmak ve tesbihlerde kalben tesbih etmek.

28. Şevk ve heyecanla, istek ve arzu ile namaza koşmak. Tembelcesine ve istemeyerek namaz kılanları Allah zemmeder. “Onlar namaza kalkmak istedikleri zaman tenbel davranırlar”  buyurarak bu halin nifak alameti olduğunu haber verir.

29. Secdede duayı ve zikri artırmak. Peygamberimiz (sav) “Secdede duayı çoğaltın. Secdede yapılan dua akbule şayandır” buyurmuşlardır.

30. Teşehhütten ve secdeden ayağa kalkarken iki elini de dayayarak acizane ve mütevaziyâne ayağa kalkmak böylece kulluğun gerektirdiği aczi, fakrı, tevazu ve tezellülü fiilen göstermek.

31. Selamdan önce malum zikir ve duaları yapmak.

32. Selamdan sonra Ayete’l-Kürsi’yi okumak. Peygamberimiz (sav) “Her vakit farz namazın arkasından Ayete’l-Kürsi okuyanın cennete girmesini bir engeli vardır, o da yaşamasıdır. Öldüğü anda cennetliktir” buyurmuşlardır. Peygamberimiz (sav) ayrıca “Kim namazdan sonra Ayete’l-Kürsi ile beraber 33’er defa “Sübhanallah” “Elhamdülillah” ve “Allahü Ekber” der sonra “Lâ ilâhe illallahu vahdehu lâ şerîke leh. Lehu’l-mülkü ve lehu’l-hamdü yuhyî ve yumîtü ve hüve alâ külli şey’in kadir derse denizlerin köpüğü kadar günahları da olsa affedilir” buyurmuşlardır.

33. Tesbihattan sonra dua etmek. Peygamberimize (sav)  “Hangi dua kabule daha layıktır ve yakındır?” diye soruldu. Peygamberimiz (sav) “Farz namazlarından sonra yapılan dua” buyurdular.

34. Selamdan sonra imamın, müezzinin veya münferit namaz kılanın “Üç defa istiğfar okuması” ve arkasından “Allahümme ente’s-Selam ve minke’s-Selam, Tebarekte yâ ze’l-Celâli ve’l-İkram” demesi ve akabinde ellerini kaldırarak “Salaten Tüncîna” dua ve salavatını okuması, “Min cemîi’l-ehvâli ve’l-âfât” cümlesinde ellerini tersini ve dışını yukarı çevirmesi sünnettir. Zira burada her nevi kötülükten Allah’a sığınma ve istememe vardır. İstenmeyen şeyler ellerin tersi ile itilir. İstenenler ise ellerinin içi ile istenir ve çağrılır. Peygamberimiz (sav) böyle yapmışlardır.

35. İmamın “Salaten tuncîna” duasından sonra cemaate dönmesi ve yönünü mihraptan mimbere çevirmesi sünnettir. Tam cemaate değil mimber tarafına yani sağa dönmesi daha efdaldir. Şafii ulemasından bilhassa İmam-ı Bağavî ve İmam-ı Gazali bunun mendup olduğunu ifade etmişlerdir.

36. Peygamberimiz (sav) zamanında namazların sünnetleri evlerde kılınır, farzlar için mescid-i nebevide toplanılırdı. Ama daha sonra sünnetler terk edilir oldu. Çünkü camiden çıkan evine değil, işine gidiyordu ve iş yerinde namaz kılmak mümkün olmuyordu. Bilhassa Osmanlı uleması Sünnet Namazlar ile Tesbihatın cemaatle yapılmasına hükmetmişler ve isabet etmişler, sünnete olan hürmetlerini göstermişlerdir. Peygamberimiz (sav) “Ümmetin güzel gördüğü Allah katında da güzeldir” buyurur. Bu nedenle tesbihatı camide yapmak ve sünnetleri camide kılmak menduptur. Evla olan da budur. Bununla beraber evde de namaz kılarak evleri kabirlere benzetmemek peygamberimizin (sav) tavsiyesidir.

37. Farzdan sonra nafile için yer değiştirmek de sünnettir. Zira peygamberimiz (sav) “Secde mahalli ve namaz kılınan yer kişiye şahitlik yapar ve secde mahalli övünür” buyurmuşlardır.

38. Tesbihatı parmakları sayarak yapmak. Zira her azanın ibadeti vardır ve Allah her azaya ne yaptığını soracaktır. Peygamberimiz (sav) parmakları ile tesbih çekmiştir. Bu nedenle parmakları saymak onların zikir ve ibadetidir. Bununla beraber sayıların önemi vardır ve unutkan olanların “tesbih” çekmesi sünnettir. Zira peygamberimiz (sav) bunu görmüş ve gülerek onaylamıştır. Böylece tesbih “takriri sünnet” olmuştur.

39. Nafile namazları ikişer rekat kılmak. Ancak farzlara tabi sünnetleri dörder rekat kılmakta bir beis yoktur. Ancak gece namazı ve nafileleri, teravih namazı dahil ikişer rekattır. Dörder rekat kılmak caiz değildir.

40. Camide erken gelenin öne geçmesi, sonra gelenlerin arkada durması sünnettir. Yine erkeklerin önce çocukların arkada, kadınların ise daha da arkada durmaları ve saf tutmaları sünnettir.

41. Camide namaz kıln kişinin duvar ve direğe doğru kılması, önünden geçmelerine fırsat vermeyecek ve arkasından geçmelerini sağlayacak şekilde namaz kılması sünnettir.

42. Camide gerek Ayete’l-Kürsiyi gerekse zikir ve duaları herkesin içinden okuması esastır. Zikir ve tesbihin gizlisi sünnettir. Ancak cemaatin bunları bilmediği taktirde öğrenip ezberleyene kadar, talim/öğretmek ve tesmî/işittirmek için müezzin veya imamın açıktan okuması efdaldir.

43. Namazda sarık sarmak ve cübbe giymek de sünnettir. Sarık ve cübbe namazın sünnetlerinden ve şeâir-i islâmiyedendir, yani İslam alametidir. Yoksa kıyafetin sünnetlerinden değildir. Bu nedenle peygamberimiz (sav) “Sarıkla kılınan namaz sarıksız kılınan namazdan yetmiş derece daha faziletlidir”  buyurmuşlardır. Sarığın ucunu sağ omzundan aşağı sarkıtmak da sarığın sünnetidir. Külah ve takke sarık yerini tutmaz. Ancak bunların üzerine yine sarık sarılabilir.

44. Tesbihattan sonra “Mihrabiye” olarak sabah ve akşam namazından sonra “Haşir Suresi”nin son ayetlerini, öğlen “Fetih Suresinin” son ayetlerini, ikindiden sonra “Amme Suresini” ve yatsı namazından sonra “Amenerresûlü” yü okumak sünnettir.