M. Ali KAYA
Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Allah tövbe edenleri ve temizlenenleri sever”  buyurur. Bu ayette tüm temizlikler, hem manevi ve kalbî, hem de maddi ve bedeni olanlar sayılmıştır. Peygamberimize (sav) nazil olan ilk emir "Oku!” emridir. İkinci olarak nazil olan emir ise “Elbiseni temizle!”  fermanıdır. Bu nedenle temizlik Kur’an okumanın ve ibadetin birinci şartıdır.

Taharet maddi ve manevi kir ve pisliklerden uzak durmaktır. Maddi pisliklere “necaset” manevi kirlere de “günah” adı verilir. Bir de ibadetlerden önce ibadete, Allah’ın huzuruna çıkmaya ve kelamı olan Kur’ân-ı Kerimi okumaya hazırlık olarak “Hadesten Taharet” vardır. Hades, abdesti olmayanın abdest alması, gusül abdesti almayı gerektiren bir durum vaki olmuş ise gusül abdesti almaktır. Bu nedenle abdest ve gusül ibadetlerin ön şartıdır.

Abdest ve gusül yapacağımız ve maddi kirlerden temizleyeceğimiz su ve benzeri temizlik maddelerinin de temiz olması ve necaseti giderici olması gerekir. Bütün bunlar temizlik için şarttır.

Temizlik üç şeyle yapılır: Su, Toprak ve Dabağatla… Bu üç şeyle temizlik yapmanın amacı da dörttür: Abdest almak, Gusül için yıkanmak, Teyemmüm yapmak ve necaseti, yani pisliği izale etmek ve gidermek.

Suların Aksamı:
Su öncelikli olarak ikiye ayrılır. Birincisi, mutlak sudur. Bu, rengi, kokusu ve tadı bozulmamış olan sudur. İkincisi, mukayyet sudur. Temiz olan başka maddelerin karışması ile suyun üç vasfı olan renginin, tadının ve kokusunun değişmiş olmasıdır. Böyle bir su temizdir; ancak temizleyici değildir. Gül suyu gibi…

Sular dört kısma ayrılır:
1. Temiz, temizleyici ve mekruh olmayan su: Bu kaynağından çıkan temiz sudur. Mutlak su dediğimiz bu çeşit suların kaynağı yedi nevidir: Yağmur, kar suyu, dolu suyu, kaynak suları, kuyu suyu, akar su ve deniz suyu. Bu sularla her nevi maddi ve manevi temizlik yapılır. Abdest ve gusül alınır.

2. Temiz, temizleyici ama mekruh olan su: Güneşte ısınmış veya kaynar sulardır.

3. Temiz ama temizleyici olmayan sular: Bu da temiz bir başka maddenin karışması ile suyun üç vasfından biri veya ikisi kaybolan sudur. Gül suyu, şekerli su gibi sulardır. Bu sular ile abdest ve gusül alınmaz. Ancak suyun kendi tuzu olursa zarar vermez.

4. Müteneccis, yani kirlenmiş su: Bu da ikiye ayrılır. Birincisi, içine karışan necasetle vasfı değişen çok su. Vasfı değişen su çok olsa da kirli sayılır ve onunla abdest alınmaz. İkincisi, kulleteynden az olup vasfı değişmeyen necasetli sudur. Bu da kuyu ve havuz suyudur. Kuyu en az 12 teneke miktarı olmalıdır. Havuz suyu ise yaklaşık 500 Bağdat litresi, yani 100 metre küp olmalıdır. (10 x 10 x 1 = 100m3) böyle bir havuzun içine suyun vasfını değiştirmeyen pisliğin düşmesi de o suyu kirletmez ve onunla abdest alınabilir.

Temiz suyun rengi, tadı ve kokusu olmaz. Su ne kadar çok olursa olsun rengini, tadını ve kokusunu değiştiren şey suyu bozar ve kirletir. Bu nedenle suyun renk, koku ve tadından biri dahi değişmiş ise bu durumda suyun necis olma ihtimali doğar ve böyle bir sudan abdest ve gusül alınmayacağı konusunda İslam alimleri ittifak etmişlerdir.

İmam-ı Şafiye göre akar su, vasfı değişmedikçe temizdir. Akar kanı olmayan pire, sinek, arı gibi hayvanların içine düşerek ölmeleri ile su kirlenmez. Ancak ölü oldukları halde bunları suya atmak suyu kirletir.

Dinde Temiz Olan ve Olmayan Şeyler:
Dinimizde temiz sayılmayan ve insanın bedenine ve elbisesine dokunduğu zaman yıkanması ve temizlenmesi gereken şeyler şunlardır:

1. İnsanın, eti yenen hayvanlar ve kuşlar dahil tüm canlıların idrarları, dışkıları necistir.

2. İnsanın tenasül uzvundan gelen ve fışkırarak çıkan meni dışındaki “mezi” denen yaşlık ve ağır bir şey kaldırdığı veya küçük sudan sonra gelen beyaz akıntı olan vedi” necistir. Bulaştığı yerden yıkanması farzdır.

3. İnsanın menisi ile köpek ve domuz dışındaki hayvanların menileri temizdir. Bununla beraber yaş olduğu zaman yıkanarak, kuruyunca da kazımak ve ovmak suretiyle temizlenmesi sünnettir ve fazilettir.

4. İnsan dahil tüm canlıların kanları, yaralarından akan su ve irinleri, kusmukları ile eti yenmeyen hayvanların sütleri, murdar etleri, eti yenen hayvan da olsa canlı iken kesilen parçası necistir. Dokundukları yerin yıkanması şarttır.

5. Sarhoşluk veren maddelerin tamamı necis sayılır ve döküldüğü yer yıkanıp temizlenmeden ibadete engeldir. İçki, bira, şarap pistir. Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde bunlara pislik demiştir.  İçmek haram olduğu gibi dökülen yerin yıkanması da farzdır. Peygamberimiz (sav) “Her sarhoşluk veren şey hamrdır, hamr ise haramdır”  buyurmuşlardır.

6. İnsan ve eti yenen hayvanların sütleri, balık, çekirge ve insan ölüsü, insanın kesilen saçı, tırnağı ve eti yenen hayvanların tüyleri ve yünleri temizdir. Bunların başka bir şeyle kirlenmedikleri zaman insanın üzerinde ve elbisesinde bulunması ibadete ve namaza engel sayılmaz.

Necaset dediğimiz pislikler de üç kısma ayrılır:
1. Necaset-i Galiza (Ağır Pislikler): Köpek ve domuz ve bunlardan üreyenlerin her şeyi galiz necaset sayılır. Salyaları dahil dışkılarının dokunduğu yeri temiz ve temizleyici su ile en az yedi defa yıkamak gerekir. Köpeğin yaladığı bir kabı yine en az bir defa toprakla yıkamak şartı ile yedi defa yıkamak gerekir. Sadece sabun veya deterjanla yıkamak yeterli olmaz. Çünkü peygamberimiz (sav) “Köpeğin yaladığı kabı ilki toprakla olmak üzere yedi defa yıkayınız”  buyurmuşlardır.

2. Necaset-i Hafife (Hafif Necaset): Sütten başka bir şey yememiş olan küçük bebeğin idrarıdır. Bu idrarın üzerine bir miktar su dökmekle temizlenmiş sayılır.

3. Mutavassıt Necaset (Bu ikisi arasında olanlar): İdrar, dışkı ve kan gibi normal necasetlerdir. Bunlar da ikiye ayrılır: Birincisi, “Necaset-i Hükmiye” dediğimiz rengi, tadı ve kokusu olmayan necasetlerdir. Bu nevi necasetleri dokunduğu ve kirlettiği yeri bir defa yıkamak yeterlidir. İkincisi, “Necaset-i Ayniye” adı verilen rengi, tadı ve kokusu bulunan necasetlerdir. Böyle bir pisliğin temizlenmesi için pisliğin kendisini gidermek, ayrıca rengini, kokusunu ve tadının giderilmesi gerekir. Bunun için ovmak ve sıkmakla beraber sabun ve benzeri koku ve renk gidericileri kullanmak şarttır. Bütün bunlardan sonra rengi ve kokusu geçmezse artık bu affedilir. Yani temizlenmiş sayılır.

Necaset sayılan maddelerin bir kısmı üç şekilde dönüştürülerek temizlenmiş sayılır.

1. İçine bir katkı maddesi konmadan sirkeye dönüşen üzüm şarabı kabı ile beraber temizlenmiş sayılır ve sirke olarak kullanılır.

2. Köpek ve domuz derisi hariç diğer hayvanların derileri dabağlanmak suretiyle temizlenmiş olur.

3. Kan pıhtısı ve kokuşmuş yumurta canlıya dönüşürse temizlenmiş sayılır.

Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Leş, kan, domuz eti ve Allah’tan başkası adına kesilmiş hayvan, kesilmeden boğularak veya başka şekilde öldürülmüş hayvanlar, fal okları ve putlara kesilenler haram kılınmıştır”  buyurur. Allah’ın haram kıldığı şeyler dinen necis sayılır.

Af Edilen Necasetler:

Kendilerinden kaçınılması mümkün olmayan yol çamurları ve yağmur sularının birikmiş olanlarının insanların üzerine sıçraması üç şartla affedilir. Birincisi, necasetin görülmemesi; ikincisi, sakınmaya rağmen üzerimize sıçraması; üçüncüsü, gözle görülmeyecek kadar küçük olmasıdır.

Ayrıca bit ve pirelerin kanları, kuşların pislikleri ve süt sağılırken kaçınılması mümkün olmayan ve süte düşen pislikler hemen çıkarılmak şartıyla af edilmiş sayılır. Çobanların ve ahıra girip çıkanların geviş getiren hayvanların gevişlerinin bulaşması süt emen çocuğun kusmuğu da affedilen necasetlerden sayılır. Yine bir insanın bedeninden çıkan kan çıktığı yeri taşmamak şartıyla necis sayılmaz ve yıkanması gerekmez.

Sinek çok temiz bir canlıdır, düştüğü kabı ve yemeği pisletmez ve mikrop taşımaz. Görevi mikropları imha etmektir. Bu nedenle peygamberimiz (sav) “Sizden birinizin kabına sinek düşerse tümünü içine batırsın, sonra çıkarıp atsın ve yemeğini bitirsin. Zira sineğin bir kanadında hastalık diğerinde şifa vardır”  buyurmuşlardır.

Kesilen canlının etinde kalan kanlar da affedilmiştir. Sudaki balıkların pisliği de suyun vasfını değiştirmedikçe temizdir.

Kural olarak kendisinden kaçınılması mümkün olmayan ve sırıtmayan necasetler affedilmiş sayılır. Bunlar namaza ve ibadete engel değildir.