M. Ali KAYA
İnsanın küçük ve büyük abdestini bozduğu yere helâ, yani boş yer denir. Günümüzde buna tuvalet adı verilmiştir. İnsanın en büyük ihtiyacı “Gıda” ihtiyacıdır. Bu ihtiyacını giderenin bir de gereksiz ve vücuda zararlı maddeleri boşaltma ihtiyacı doğar. Her iki halde de Allah’a şükretmek inanan kimseye vaciptir. Bu nedenle İslam terbiyesine göre tuvalete gitmeye nezaket ifadesi ile “def-i hacet” yani ihtiyacını giderme denir.

İstinca ve İstibra:
Peygamberimiz Allah’ın emri ile ümmetine her konuda yapması gerekenleri öğretmiş, hatta tuvalet adabına kadar en ince konularda “edeb” dersi vermiştir. Bu nedenle Selman-ı Farisi’ye (ra) bir müşrik alaylı bir şekilde “görüyorum ki dostunuz Muhammed size helada nasıl oturacağınızı bile öğretiyormuş”  dediği rivayet edilmiştir.
 

İslam temizliğe çok önem vermiştir. Küçük abdesti oturarak yapmayı tavsiye ettiği gibi, idrar yolunda idrarın kalmaması ve tamamen temizlenmesi için bir miktar beklemek gerekir. Buna “İstibra” adı verilir. Zira özürlülük hali söz konusu olmazsa idrar sızıntısı abdesti bozar. İdrar sızıntısının elbiseyi kirletmemesi ve abdesti bozmaması için öksürmek ve biraz hareket etmek gerekir. Peygamberimiz (sav) “İdrardan sakındırmış ve kabir azabının çoğunun sıçrantılardan kaçmamaktan  kaynaklandığını" belirtmiştir.

İstinca ise def-i hacetten sonra su ile, su yoksa taş ile temizlenmektir. İstincaya “taharet” adı verilir.

Def-i Hacetin farzları, haramları, sünnetleri ve mekruhları vardır.

Taharetin Farzları: Vacipler Şafii mezhebine göre farz demektir.
1. Setr-i Avret: Kimsenin görmediği bir yerde abdest bozmak ve avretini gizlemek.
2. Necasetten Taharet: Vücuttan çıkan şeyleri su ile, su yoksa taşla silmek.

Taharetin Haramları:
1. Açıkta, başkalarının avretini göreceği şekilde abdest bozmak,
2. Camide ve kabirde def-i hacet yapmak,
3. Durgun suya idrarını yapmak.
4. Yol kenarına ve çeşme başında büyük abdestini yapmak. Çok suyun bulunduğu ırmak ve nehir gibi akar su kenarına abdest bozmakta beis yoktur.

Taharetin Sünnetleri:
1. Ayağına ayakkabı ve terlik giymek,
2. Helaya sol ayakla girmek, sağ ayakla çıkmak.
3. Helaya “Bismillahi Allahümme innî eûzu bike mine’l-hubsi ve’l-habâisi” diye şeytandan Allah’a sığınmak.
4. Heladan sağ ayakla çıkmak ve çıkarken üç defa “Gufrâneke” diyerek Allah’tan af dilemek sonra “Elhamdülillahillezî ezhebe anni’l-ezâ ve âfânî” diye sıkıntıdan kurtardığı için Allah’a hamd etmek.
5. Oturmak ve oturmadan avretini açmamak,
6. Oturduğu zaman ağırlığı soluna vermek,
7. Zaruret olmadan tuvalette konuşmamak,
8. Sahrada tuvalet yapacaksa insanlardan oldukça uzaklaşmak,
9. Avretine, tenâsül aletine ve çıkana bakmamaktır.
10. Su ile temizlenmek. Su bulunmazsa üçten az olmamak şartıyla taşla temizlenmek.

Taharetin Mekruhları:
1. Üzerinde açık şekilde Ayet ve Hadis yazılı şeylerle tuvalete girmemek, kapalı bir şey içinde ve gizli cebinde olursa zarar vermez. Peygamberimiz yüzüğünü üzerinde “Muhammed Resulullah” yazılı olduğu için çıkarırdı.
2. Açık alanda tuvalet yaparken yüzünü ve arkasını kıbleye dönmek,
3. Böcek ve haşerat yuvalarının üzerine tuvalet yapmak,
4. Tuvalet yapana selam vermek ve tuvalette bulunanın selamı alması,
5. Meyve ağaçlarının altına tuvalet yapmak,
6. İdrarını ayakta yapmak,
7. Dili ile zikirle meşgul olmak, kalben olursa mekruh olmaz.
8. Sıçrantıdan sakınmamak,
9. Tuvalette fazla oturup kalmak,
10. İdrarını ayakta yapmak.
11. Temizliği, istincayı sol eliyle yapmak ve sağ elini kullanmamaktır.