M. Ali KAYA
Vasiyet, bir kimsenin kendisine ait bir hakkı öldükten sonra hangi cihete verileceğini tavsiye etmesidir. Vasiyet Kur’an ve Sünnet ile sabittir. Vasiyet, vacip, sünnet, mübah, haram ve mekruh olmak üzere beş nevidir.

Vacip olan vasiyet: Emanetin ve zimmetinde bulunan borcun vermesini vasiyet etmesi vaciptir. Emanetin ve zimmette bulunan malın yazılarak belirlenmesi ve yakınlarının da bunu bilmesi vaciptir. Zira ölümün nerede ve nasıl geleceği hiç bilinemez.

Sünnet olan vasiyet: Borçlularına borçlarını vermeyi, fakir ve miskinlere malından verilmesini vasiyet etmek sünnettir.

Mübah olan vasiyet: Hali ve vakti yerinde olanlara malından verilmesini vasiyet etmek müvahtır.

Haram olan vasiyet: Verilen malı harama harcayacağı bilinen birine vasiyet etmek haramdır.

Mekruh olan vasiyet: Terekesindeki malın üçte birinden fazlasını vasiyet etmesi mekruhtur. Zira o mal artık varislerindir.

Vasiyetin rükünleri:
1. Vasiyet eden: Mükellef, muhtar ve tebrrua ehil olma şartlarını taşıyan biri olmalıdır. Ancak vasiyet eden kimse ölmeden önce vasiyetinden vazgeçerse vasiyet etmemiş gibidir.

2. Vasiyet edilen: Günaha harcanmayacak bir yer olması ve temellük edilebilecek bir vasıfta olması gerekir. Vasiyet edilen şey mübah olup, dinen ondan faydalanmanın caiz olamsı gerekir.

3. Varis olmaması: Varise vasiyet yoktur. Zira varislerin hisseleri bellidir. Mirascılara zarar verecek şekilde vasiyet etmek caiz olmadığı gibi, hisseleri müktarınca vasiyet etmek de fuzuli ve lüzumsuzdur. Aksini vasiyet etmek de batıldır.  

4. Vasiyetin ifası: Bunu bizzat kendisi yapabildiği gibi, varisleri de ifa eder. Kendisi için vasiyet edilenin bunu kabul etmesi vasiyetin ifasının şartlarındandır. Ret ettiği ve kabul etmediği taktirde vasiyet edilmemiş gibidir. Ancak vasiyet eden henüz hayatta ise bu ret işlemi geçersiz olur. Mûsî vefat ettikten sonra kabul etmezse o zaman vasiyet etmemiş gibidir.

Bir hastanın ancak malının üçte birini vasiyet etme hakkı  ve yetkisi vardır. Hasta veya tehlikeli bir durumda olan biri malının üçte birini vakfederse bu vasiyet gibidir. Vasiyette erkek ile dişi arasında fark yoktur. Yani mirasta olduğu gibi erkeğe iki hisse kadına bir hisse şeklinde değildir. Sadakanın meyyite faydasu vardır.

Vasiyet dille yapıldığı gibi yazı ile de yapılabilir. Yazı ile yapılması daha sahihtir. Bütün servetinin ancak borcunu karşılayan birinin vasiyeti caiz ve geçerli değildir. Hayır kurumlarına vasiyet caizdir. Ayrıca gayr-i Müslime de vasiyet geçerlidir ve yakınlarının bunu ifa etmeleri gerekir.

Vasıyet eden birinin bunu ifa etmesi için birisini görevlendirmesi sünnettir.