M. Ali KAYA

Peygamberimiz (sav) “Din Nasihattir” buyurdular. “Kim için?” diye soruldu. “Allah’a Resulüne, Müslümanların idarecilerine ve bütün Müslümanlara” buyurdular. (Buhari, İman, 42; Müslim, İman, 95; Ebu Davud, Edeb, 59; Tirmizi, Birr, 17) Nasihat hayırhahlı ve muhatabın hayrını iyiliğini istemektir. Hadis, dinin temel direği ve esasının nasihat olduğunu belirtmektedir. Din nasihatle ayakta durur. Yumuşak bir ifade ile iyi ve hayır olanı tavsiye etmek ve yasak ve yanlış olan şeylerden sakındırmakla din hayata hâkim olur. Bu nasihat şekline ihlâs ve samimiyetle yapılan nasihattir.

Nush ve nasihat, sözün ve söze uygun olan davranışın samimi olması demektir. (Lisanu’l-Arab, 2: 615) Nasihat hayır dilemektir. Nasihat ayrıca öğüt vermek, iyiye ve hayra davet etmek, kötü ve şerli işlerden uzaklaştırmaktır.

Allah için nasihat: Allah’a iman ve itaatte samimi olmaktır. Allah’a samimi olarak iman etmek, kitabına inanmak ve gönderdiği elçisine itaat etmek demektir. Allah’ın dostlarını dost, düşmanlarını düşman edinmektir. İlim adamları “Allah’a nasihat vahdetine itikat etmek ve onu ulûhiyet sıfatları ile vasfetmek ve eksikliklerden tenzih etmektir." (Kurtubî, 8:227)

Allah’ın kitabı için nasihat: Allah’ın kitabını okumada samimi olmaktır. Allah’ın kelamı olduğuna iman ile okumak ve emirlerine itaat, nehiylerinden sakınmak ve nasihatlerinden istifade etmeye çalışmaktır. Peygamberimiz (sav) “Sizin en hayırlınız Kur’ân-ı kerimi öğrenen ve öğretendir” (Buhari, Fedâilu’l-Kur’ân, 21) buyurarak Kur’an okumayı teşvik etmiştir.

Allah Rasülü için nasihat: Resulüne itaatte samimi olmak demektir. Yüce Allah “Peygambere itaat etmek Allah’a itaat etmektir.” (Nisa, 4:80) buyurarak peygambere itaati emretmiştir. Peygamberin sünnetine uymak, sevdiklerini sevmektir. Beş kişiyi sevmeyen peygamberimizi samimi olarak sevmiş sayılmaz. Bunlar; peygamberimiz (sav) ile beraber “Hulefâ-i Raşidin” olan Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali’dir. (ra) Yine peygamberimiz (sav) ile beraber Hz. Ali, Hz. Fatıma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin (ra) dan ibaret “Ehl-i Beyt” olan “Hamse-i Âl-i Âba”dır. Peygamberimiz (sav) “Sünnetime ve hulefa-i raşidinin sünnetine uyunuz” buyurdukları gibi, “Allah’ın kitabına sahip çıkın ve ehl-i beytimi sevin” buyurmuşlardır. Peygambere samimi itaat ve gerçek sevgi onu sevmek, ehl-i beytini sevmek ve halifelerinin yolundan gitmekle mümkündür. (Kurtubî, 8:227)

İdareciler için nasihat: İdarecilere samimi itaat etmek demektir. İdarecilere samimi itaat etmek ise onlara “Emr-i bi’l-ma’ruf ve nehy-i ani’l-münker” çerçevesinde nasihat etmek demektir. İdarecilerin hayrını istemektir. İdareci zalim ise zulmüne engel olmak, hayırlı işlerine yardımcı olmaktır. (Fethu’l-Bârî, 1:146) Yüce Allah “Allah’a itaat edin, resulüne itaat edin ve sizden olan idarecilere itaat edin” (Nisa, 4:59) buyurur. İdareciye itaat ma’ruf olanadır. Allah’a isyan emredilmedikçe idarecilere itaat farzdır. Allah’a isyan emredilirse o emre itaat edilmez; ama bu idareciye isyan etmek anlamında değildir. İtaat etmemek ayrıdır; isyan etmek bütün bütün farklıdır.

Bütün Müslümanlar için nasihat: Müslümanların ahiretlerine ve dünyalarına faydalı olacak şekilde onları yönlendirmek ve başlarına gelecek eziyetlerden korumaya çalışmak ve kusurlarını gizlemek, faziletlerini öne çıkarmaktır. Her yönü ile müslümanların hayrını ve iyiliğini istemektir. Bu konuda insanlardan kendisine gelen eziyetlere katlanmak demektir. (Nevevi, Müslim Şerhi, 1:239)

Nasihat insanların hayrını ve iyiliğini istemektir. Peygamberler bu bakımdan en iyi birer nasihatçidir. Nitekim Hz. Hud (as) “Size rabbimin risaletini tebliğ ediyorum. Ben güvenilir bir nasihatçiyim” (A’raf, 7:68) buyurarak bunu ifade etmektedir. Ama ne var ki insanlar nasihat edicileri sevmezler, onlara eza ederler.  Yüce Allah Salih’in (as) dili ile “Size nasihat ettim, hayrınıza çalıştım; ama ne var ki sizler nasihat edenleri sevmezsiniz” (A’raf, 7:79) buyurmuştur. Bununla beraber Lokman’ın (as) oğluna nasihat ettiği gibi “Namazı kılmalı, ma’rufu emredip münkerden nehyetmeli ve bu konuda başa gelen ezalara sabredilmelidir. İşlerin en önemlisi ve en büyüğü bunlardır.” (Lokman, 31:17)

Nevevî’ye göre “Nasihat farz-ı kifayedir ve nasihat güç oranında yerine getirilmesi gereken bir görevdir.” Nasihatçinin çok hoş görülü, sabırlı ve sevecen olması gerekir. Diğer bir kısım ilim adamları “Din nasihattir” hadisine dayanarak dinin bir kısım hükümlerinin farz, bir kısmının vacip ve bir kısmı sünnettir. “Farzları tavsiye etmek ve öğretmek farz, vacip olanları vacip, sünnet olanları tavsiye etmek de sünnettir” demişlerdir.