M. Ali KAYA
Peygamberimiz (sav) buyurdular: “Allah Teâlâ iyilik ve kötülükleri takdir edip yazdı. Daha sonra peygamberleri aracılığı ile şöyle buyurdu: “Kim bir iyilik yapmak ister de yapamazsa Yüce Allah onu yapılmış bir iyilik olarak kaydeder. Şayet niyetine uygun olarak o iyiliği yaparsa Yüce Allah onun ameline on mislinden başlayarak ihlâsına göre yedi yüz misline kadar sevap yazar. Kim bir kötülük yapmaya niyet eder ama bundan vazgeçerse Cenâb-ı Hak ona bir iyilik yapmış olarak kaydeder. Şayet niyet ettiği bu kötülüğü yaparsa Cenâb-ı Hak o fenâlığı sadece bir günah olarak kaydeder.” (Buhari, Rikak, 31; Müslim, İman, 206, 207)

Hadisin Açıklaması:
Kur’ân-ı Kerim en büyük iyiliğin kişinin kendi nefsine yaptığı iyilik olduğunu belirtir. Bu ise “Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara, peygamberlere inanmaktır.” Zira iman iki cihan saadetinin anahtarı ve ruhun rahatı, aklın ve kalbin tatmin olması ve huzura ermesidir. Bundan daha değerli bir şey düşünülemez. Sonra “Allah için yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara, kölelere, dilencilere ve isteyenlere sevdiği mallarından harcamaktır. Sonra namaz kılmak, zekât vermek ve anlaşmalarda sözlerini yerine getirmek, sıkıntıda, hastalıkta ve savaş zamanlarında sabretmektir.” (Bakara, 2:177) Bu sayılanlar ise güzel ahlakın tamamıdır.

Peygamberimiz (sav) “İyilik güzel ahlaktır ve insanın kalbini rahatlatan, gönlüne huzur veren şeydir. Kötülük ise kalbin rahatsız olduğu ve insanların muttali olmalarından rahatsız olduğun şeydir” (Müslim, Birr, 14-15) buyurmuşlardır. Bütün iyi ve güzel davranışlar birer iyiliktir. Maddi ve manevi yardımlar, sadakalar ve hayırları da iyilik olarak sıralayabiliriz. Kişinin kendisi, ailesi, çocukları ve başkaları için yaptığı fedakârlıklar, masraflar hepsi birer iyiliktir.

İyilik insanın en büyük sermayesi ve zenginliğidir. İnsanın ahiret azığı ve gerçek sermayesi iyiliktir. İyiliğin temelinde doğruluk vardır. Peygamberimiz (sav) “Doğruluk insanı iyiliğe, iyilik ise insanı cennete götürür. Yalan insanı kötülüğe, kötülük ise insanı cehenneme götürür” (Buhari, Edeb, 69) buyurmuşlardır. Peygamberimiz (sav) “İnsanın gerçek zenginliği yaptığı iyilikleridir” buyurur. Kur’ân-ı Kerimde yüce Allah imandan sonra “Salih Amel” istemektedir ki, salih amellerin başı ise “doğruluk”tur.

İyilik huzur ve güvenin, kötülük ise huzursuzluk ve güvensizliğin sebebidir. İnsanı şerefli ve yüce yapan sır iyilik yapmakta ve yardımcı olmakta gizlidir. Bu nedenle Goethe iyiliği “insanları birbirine bağlayan altın zincir” olarak tanımlar. Vahşi havyaları dahi insanlara dost yapan iyiliktir. Hayat iyilikle güzelleşir, ruh ve kalpler iyiliklerle doyar ve huzura erer. İyilik hiçbir zaman boşa gitmeyen, zarar edilmeyen, zarar edilmeyen, her zaman kazandıran en iyi yatırım ve en güzel tasarruftur.

Yüce Allah iyiliklerin ve kötülüklerin neler olduğunu inzal buyurduğu kitabından insanlara haber vermiştir. İyiliklere sevap verirken, kötülüklere günah yazılacağını da beyan buyurdular. Peygamberimiz (sav) büyük günahları şöyle haber vermiştir. Bir hadis-i şeriflerinde “Mubikat-ı Seb’a, yani yedi helak edici günah şunlardır: Allah’a şirk koşmak, sihir yapmak, haksız yere adam öldürmek, yetim malı yemek, faiz yemek, harpten kaçmak, şarap içmek, hırsızlık yapmak, namuslu kadına iftira etmektir.” (Buhari, Vesaya, 23; Müslim, İman, 141-146; Ebu Davud, Vesaya, 10) Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Şayet yasaklanan büyük günahlardan kaçınırsanız sizin küçük günahlarınızı örteriz ve sizi şerefli bir yere koyarız” (Nisa, 4:31) buyurarak büyük günahlardan kaçmak şartıyla yaptıkları iyilik ve ibadetlerinden dolayı affa mazhar olarak cennete girebileceklerini ifade etmiştir. 

Bu nedenle peygamberimiz (sav) “Kim bir iyilik yapmak ister de yapamazsa Yüce Allah onu yapılmış bir iyilik olarak kaydeder. Şayet niyetine uygun olarak o iyiliği yaparsa Yüce Allah onun ameline on mislinden başlayarak ihlâsına göre yedi yüz misline kadar sevap yazar. Kim bir kötülük yapmaya niyet eder ama bundan vazgeçerse Cenâb-ı Hak ona bir iyilik yapmış olarak kaydeder. Şayet niyet ettiği bu kötülüğü yaparsa Cenâb-ı Hak o fenâlığı sadece bir günah olarak kaydeder” (Buhari, Rikak, 31; Müslim, İman, 206, 207) buyurmuşlar ve iyiliğe niyetin dahi sevap olduğunu belirtmişlerdir. Bu nedenle insan her şeyden önce niyetini iyileştirmekle işe başlamalıdır. İyi niyetli olanın hatalarına hata olarak bakmamak gerektiğini ifade etmiştir.