M. Ali KAYA
Allah insanı mükerrem yaratmıştır. Kendisine cüz’î irade vermiş ve onu hür yaratmıştır. İnsanı hür yarattığı, seçme ve istediğini yapma hürriyeti verdiği için fiillerinden kendisini sorumlu kılmıştır. Hayır yaparsa mükafatı, şer işlerse bu durumda da cezayı hak eder. İnsan ayrıca yeryüzünde halife olarak yaratılmış, mahlûkat emrine verilmiş ve kendisine varlıklar üzerinde tasarruf yetkisi verilmiştir. Bu yetkisini iyi kullanırsa hem dünyada hem ahirette daha iyi yaşamaya layık olur. Kötü kullanırsa mahlûkatın sahibi ve maliki olan Allah onların hakkını alır ve kişiyi cezalandırır. Sonuçta insan tam sorumsuz değildir; Allah’a karşı hesap verme durumundadır.

1. Hayat Hakkı: Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Bir insanın hayatı bütün insanların hayatına denktir” (Maide, 5:32) “Birisinin günahı ile bir başkası sorumlu olmaz” (Enam, 6:164) buyrularak insan hayatının ve şahsiyetinin değerini ortaya koymuştur. Bir insanın rızası olmadan bütün insanlık için de feda edilemez. Bir gemide bir masum on cani varsa masumun hayatını kurtarmadan o gemi hiçbir şekilde batırılmaz. Adalet-i hakikiye, yani Allah’ın adaleti buna müsaade etmez.  

M. ALi KAYA
Hükümet Anayasada verilen haklar çerçevesinde ülkeyi yönetmek, adaleti sağlamak ve güven ortamı oluşturmaktır. Devlet başkanı yönetim işini “Bakanlar Kurulu” ve “Yetkili Kurullar” vasıtası ile yapar. Siyaset dilinde “Hükümet” sözü “Devlet” ile aş anlamlı olarak kullanılmıştır. Geniş anlamı ile iktidarın kullanılmasını ifade eder. Bu anlamı ile “Kabine” yani “Bakanlar Kurulu”nu anlatmaktadır.

Hükümet bazen de idarî mekanizmanın tümüne verilen bir isimdir ki “Yasama, Yürütme ve Yargı”yı tamamen içine alan bir kavramdır. Parlamenter sistemlerde kabine anlamındaki hükümet parlamentoya karşı sorumludur. Hükümet iktidarı kullanan ve devletin işletilmesini sağlayan küçük bir gruptur. Bu grupta bir başkan ve onun idaresi altında ona yardım eden kişilerden meydana gelen bir ekip vardır. Bu ekibe bakanlar, başkanına da başbakan adı verilir.

M. Ali KAYA
Hukuk devleti bütün sahalardaki faaliyetlerin hukuka uygun ve bağlı olduğu devlet anlamındadır. Yönetici ve hâkimlerin keyfî idaresini karıştığı sisteme hukuk devleti denemez. Amacı da gerek hukuki gerekse iktisadî tahakkümlerden bireyleri korumaktır. Bir hukuk devletinde olması gereken kurumlar şunlardır:

1. Anayasa: Anayasa, muayyen bir iradenin koyduğu devletin siyasi bünyesini, iktidarın ve fertlerin karşılıklı haklarını tanzim eden bağlayıcı hukuk kaidelerinin bütünüdür. Anayasa’lar geniş bir mutabakata dayanmak zorundadır. Aksi takdirde büyük bir çoğunluğun kabul etmediği ve kendilerine dayatılma hissini veren Anayasalar uygulanmada büyük sıkıntılarla karşılaşır. Anayasalar bir inanç sistemi olmadığı gibi, vahiy esasları gibi tartışılamaz kurallar da değildir. Tamamen hukukla alakalıdır. Temelde vahyin ortaya koyduğu hak ve adalet ilkelerine, emir ve yasaklara dayanmakla beraber pek çok kaidelerini de vahiy dışında onların sınırlamadığı pratik hayatı tanzim eden kaidelerden oluşur.

M. Ali KAYA
İslamiyet hukuk devleti ilkesini benimser. Devlet başkanından ve iktidardan istenen adalettir. Zira hükümetin ve iktidarın görevi halkının hukukunu korumak, adaleti sağlamak, hak sahibine hakkını vermek, haksızı cezalandırmaktır. İslamda velayet, yani kamu hizmeti bir emanettir. Ehline verilmelidir. Ehli ise adaleti sağlayandır.

İkincisi de halka hizmettir. İdarecinin görevi halkına hizmet etmek, emniyetini ve istirahatını sağlamaktır. Halkını rahat ettirmek ve mutlu etmektir. Peygamberimizin (sav) “Kavmin efendisi ona hizmet edendir” (Acluni, Keşfu’l-Hafa, 2:463) hadisi bu konuda temel prensip sayılmalıdır. Yine peygamberimiz (sav) idarecinin durumunu koyunları oltadan çobana benzetir. Çoban koyunlarından sorumlu olduğu ve onları en güzel yerlerde otlatarak kurtlardan koruduğu gibi idareci de halkının refah ve mutluluğu için onlara en güzel imkânları sunmak ve tehlikelerden koruyarak güvenini sağlamak durumundadır. “Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden mesulsünüz. Devlet başkanı çobandır ve riayetinden sorumludur. Aile reisi çobandır ve ailesinden sorumludur” (Buhari, Ahkam, 1) hadisi ile bunu ifade etmiştir.