M. Ali KAYA
Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Mü’minlerin işleri aralarında şura iledir.” (Şura, 42:38) buyurarak dünyaya ait işlerde Müslümanların aralarında meşveret ederek hareket etmelerini tavsiye etmiştir. Ancak bu tavsiye mutlaka uyulması gereken bir kural ve dünya işlerinde başarının da temel şartlarındandır. Uhrevi bir sonucu da bulunan dünyevi bir yöntemdir. Hayatta başarının ve ilerlemenin ön şartı sayılabilir.

Peygamberimiz (sav) Allah’ın bu tavsiyesine son derece önem vermiştir. Yüce Allah peygamberimizin (sav) bu güzel davranışını övmekte ve insanlara örnek göstermektedir. Nitekim Al-i İmran Suresinde “Ey peygamber! Sen Allah’ın rahmet eseri olarak insanlara yumuşak davrandın. Şayet kaba ve katı kalpli olsaydın şüphesiz etrafından dağılırlardı. Sen onları affet, onlar hakkında Allah’tan bağışlanma dile. İşlerini yapmak için onlarla istişare et ve buna göre karar ver. Artık karar verdin mi Allah’a güven ve azimle uygulamaya bak. Allah kendisine inanan ve güvenenleri sever” (Al-i İmran, 3:159) buyurmuşlardır.

M. Ali KAYA
Demokrasi çıkış itibarıyla eski Yunan’a atfedilmiş olsa da aslında bütün insanlık târihini kapsar ve bütün insanlığın ürünüdür. Kur’ân-ı Kerimde Hz. Süleyman zamanında yaşayan Yemen Saba Melikesi Belkıs’ın parlamenter bir sistemle ve istişare usulü ile devletini yönetmesi örnek gösterilmektedir. (Neml, 27:22-44) Daha sonra “Hulefa-i Raşidin” döneminde “Seçim” ve “İstişare” esasına göre bir yönetim sergilemiştir. Avrupa’da ise demokrasinin gelişimi İngiltere’de 1215 Magna Carta ile başlamış Fransa’nın 1789 Büyük İhtilali ile yeni bir ivme kazanmış ve nihayet 1948 “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi” ile olgunluğa ulaşmıştır.

Osmanlı’da demokrasiye geçiş 1876 Tanzimat Fermanı ve padişahın yetkilerinin kısıtlanması ile başlamıştır. 32 senelik bir geçiş döneminden sonra 1908 yılında II. Meşrutiyet ile “Hürriyet” ilan edildi ve parlamenter sisteme geçildi. Ancak meşrutiyeti sevinçle karşılayan Müslümanlar kadar, meşrutiyet ile küfre girmekten endişe duyanlar da vardı. Hatta “Kanun-i Esasi” adı verilen Anayasa’yı kabul eden Sultan Abdulhamid’i küfürle itham edenler bile olmuştu. Bu iddialarına delil olarak “Allah’ın hükmü ile hükmetmeyen kafirlerdir” (Münazarat, 1999, s. 78) ayetini gösteriyorlardı.

 

M. Ali KAYA
Ferdi ve müstebit hükümetlerin bulunduğu bir dönemde mütefekkirlerin ve filozofların ümidi demokrasi düşüncesi olmuştur. Ama ne ki Ortaçağda müstebit kralları demokrasinin gelişimine fırsat vermemiştir. Zira demokrasi kralları tehdit eden bir tehlikeyi ifade etmekteydi. Bu nedenle krallar demokrasiye sıcak bakmamışlardır.

Ancak büyük Fransız ihtilalinden sonra demokrasi teori olmaktan çıkmış ve pratik hayata geçme fırsatını yakalamıştır. 1789 Fransız Hakları Beyannamesinin üçüncü maddesi “Her hâkimiyetin özü esas itibarıyla millettir. Hiçbir heyet ve fert sarahatle milletten gelmeyen bir otoriteyi kullanamaz” şeklindedir. Bundan sonra Fransız Anayasası “İnsan Hakları” prensibini getirmiştir. Bu prensip batıda daha sonra diğer milletlere geçmiş ve genel kabul görmüştür. Daha sonra ise demokrasinin en önemli prensibi haline gelmiştir.

M. Ali KAYA
MÖ 300’lü yıllarda Yunanlılar demokrasiyi bir yönetim şekli olarak uygulamak için çalışmalarına karşın “halk hâkimiyeti” olmak bakımından gerçek demokrasiye uygun bir yönetim sergileyememişlerdir. Yönetime katılımı sadece “Aristokratlar” seviyesinde sınırlamışlar, işçiler, köylüler, köleler ve kadınların seçme ve seçilme hakkının olmayacağını savunmuşlardır.

Peygamberimizin (sav) “İstişareye dayanan” yönetiminden sonra “Hulefa-i Raşidin” döneminde sahabeler “seçime dayalı” gerçek bir cumhuriyet ve hürriyete dayalı adil, kanun hâkimiyetini esas alan bir yönetim sergileyerek “ileri demokrasiyi” uygulamışlardır. (Nizamu’l-Hukm Fi’l-İslam, Tec. Prof. Dr. Servet Armağan, s. 44) Asr-ı Saadette İslam devleti modern demokrasi fikir ve felsefesinin daha ileri boyutlarına uygun bir yönetim şekli sergiledikleri tarihi bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Daha sonra kurulan bütün İslam devletleri de batı hükümetleri de bu yönetim kendilerine örnek almadıkları söylenemez. Ancak batı demokrasisinin hedefi ile İslam yönetiminin hedefleri ve amaçları örtüşmekle beraber uygulamada farklılıklar vardır. Ancak arzulanan gaye ve nihai hedefleri bakımından büyük bir benzerlik olduğu gerçektir. Sonuçlara ve amaçlara bakmayan, uygulamadaki yanlışlar üzerinden tenkit edenler elbette pek çok eksik ve aksaklıkları ortaya çıkaracaklardır; ancak yöneticilerin ve memurların yanlış uygulamalarından kaynaklanan bu hususları sistemin kendisine ve demokrasiye yüklemek en azından haksızlık ve insafsızlıktır.