M. Ali KAYA
Demokrasi her şeyden önce bir kültür ve medeniyet, anlayış ve zihniyet meselesidir. Öncelikli olarak insan/birey akıl ve iradesini hür bir şekilde kullanmasını ve şahsiyetini koruması gerekecektir. Zulüm ve baskı görmüş ve bu nedenle zulmetmeyi isteyen ve baskı kurma düşüncesi ve intikam alma hevesi ile hareket eden bireylerden oluşan bir toplumda demokrasinin hedeflerini gerçekleştirmek gerçekten zordur. Bu nedenle Bediüzzaman hazretleri “bazı memurların ef’ali ve adem-i ülfetten dolayı size yanlış ders gösterdiği ve şiddetten neş’et eden müşevveşiyetle hâl-i hazırdan fehmettiğiniz meşrutiyeti tefsire etmeyeceğim” (Münazarat, 1999, s. 15) diye meşrutiyet ve hürriyeti anlatmaya başlar. Sonra “hükümet-i islâmiyenin hedef-i maksadı olan meşrutiyet-i meşruayı” ders verir.

Demokratik idarelerde şayet yasalar demokratik kurallara göre yapılmış ise hatalar sistemden değil memurların ve vatandaşların hatalarından kaynaklanır. Demokrasi mücerret bir kavram olmaktan çok yaşayan ve bireyleri/vatandaşları hür olmaya yönlendiren ve şahsiyet kazandıracak olan gerekli kültür temellerini oluşturan bir sistem ve anlayıştır.

Demokrasiyi istemeyen ve hürriyeti su-i istimal ederek ortalığı karıştıranlar cehalet, inat, garaz, intikam duygusu ile hareket edenler, taklitçilik ve gevezelik ile zevzeklik ederek meşveret ruhunu incitenlerdir. (Münazarat, 30) Bu vasıfları üzerinde taşıyanlar ve demokrasiye karşı çıkanlar da “Bir dirhem zararını bin lira milletin menfaatine feda etmeyenler, menfaatlerini insanların zararında görenler, ölçüsüz ve mantıksız düşünen ve demokrasiye ilgisi olmayan manalar yükleyenlerdir. Ayrıca intikam düşüncesinden vazgeçmediği ve şahsi garazlarını feda etmediği halde millete ruhunu feda etme davasında bulunanlar da demokrasiyi istismar etmekte ve hürriyeti rencide etmektedirler. Ayrıca zulüm görmüş, kin bağlamış, hürriyet ve demokrasinin birinci faydası ve ihsanı olan halkın rahtını ve huzurunu intikam düşüncesine yediremeyerek herkesin asabına ve damarına dokundurarak ortalığı karıştırmak isteyenler de demokrasiye zarar vermektedirler. (Münazarat, 31)

Bütün bunlarla beraber “meşrutiyet hükümete düştüğü vakit, fikr-i hürriyet meşrutiyeti her vecihle uyandırır, her nevide ve her taifede onun sanatına ait bir nevi meşrutiyeti tevlit eder.” (Münazarat, 20) Hükümet demokrat olur ve onun yerleşmesine çalışırsa her kurumda ve hatta medrese ve okullarda hürriyet fikrini aşılayarak taklidin temellerini yıkar. Gerçeği arama meyli ve düşüncesi ilmin istibdadını ortadan kaldırır. Buna kıyasla her kurumda çalışanlar iradelerini ve akıllarını kullanmaya, hem kendilerini, hem kurumlarını geliştirmeye başlarlar. Böylece büyük gelişmeler kaydedilir.

Çünkü kuraldır “insanlar idarecilerinin yolunda giderler.” (Keşfu’l-Hafa, 2:311) Dolayısıyla hükümet meşruti ve demokrat olursa bütün kurumlarda da insanlarda da demokrasi düşüncesi, insana saygı, ilim ve fikir hürriyeti, din ve vicdan hürriyeti ve meşveret düşüncesi yerleşerek hürriyet ve demokrasinin gelişmesine hizmet ederler.

Bediüzzaman hazretleri demokrasiye çabuk geçmek istiyorsanız “marifet ve faziletten demiryolu yapınız. Ta ki, meşrutiyet-i medeniyet denilen şimendifer-i kemâlata binip ve terekkiyat tohumlarını bindirerek kısa zamanda manilerden kurtularak geçerek size selam getirsin. Siz ne kadar yolu acele yaparsanız o da o derece çabuk gelecektir” (Münazarat, 20) demektedir.