M. Ali KAYA
Peygamberimiz (sav) “Peygamberler altın, gümüş ve mal miras bırakmazlar; ancak ilim bırakırlar. Bu nedenle peygamberin ilmine sahip çıkan âlimler peygamberlerin varisleridirler” (Ebu Davud, İlim, 1;İbn-i Mace, Mukaddime, 17;  Tirmizi, İlim, 19) buyurdu. Tabii ki ilmine varis olan alimler kendi fikirlerini katmadan, ilim ile amel ederek, peygamberin vasıfları olan “sıdk, emanet, fetanet, ismet ve tebliğ” gibi vasıflara da güçleri nispetinde varis olmaları şarttır.

İlmin amacı Allah korkusu vermesidir. Allah korkusu verip haramlardan kaçırmayan ve farzları ifaya koşturmayan ilim sahibine vebaldir. İsyana cesaret verdiriyorsa o zaman da kişinin Allah’tan uzaklığını artırıyor demektir. Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Risaleti tebliğ edenler Allah’tan başka hiç kimseden korkmazlar” (Ahzab, 33:39) buyurarak tebliğ vazifesini peygamberden sonra üzerlerine alan alimlerin de sadece Allah’tan korkarak hareket etmeleri gerektiğini belirtir.

Peygamberimiz (sav) “Faydasız ilimden Allah’a sığınırım” (İbn-i Mâce, Dua, 3) buyurur. Her ilim bir ihtiyaçtan doğduğu için faydasız ilim yoktur. Burada kastedilen faydasız ilim ise, hangi ilim olursa olsun kişiyi Allah’tan uzaklaştırıyor ve isyana cesaret verdiriyor ise o ilimdir. Bu isterse din ilmi olsun. Nitekim şeytan ilmi ve ibadeti ile Allah’a isyana cesaret ettiği ve kendisini üstün görerek bir paye verdiği için ilmi ve ibadeti kendisine fayda vermemiştir.

İlim sahibi âlimlerin Allah korkusu vasıflarını öne çıkaran Kur’ân-ı Kerim, “Allah’tan hakkıyla ancak ilim sahipleri korkar” (Fatır, 35:28) buyurmakta ve ilmin amacının ve sonucunun “Takva” yani Allah korkusu olduğunu belirtmektedir. Bu nedenledir ki “Tercümanü’l-Kur’ân” unvanı ile meşhur Hz. Abdullah b. Abbas (ra) “Kim Allah’tan korkuyorsa o âlimdir” (Dârimî, Mukaddime, 29, 32) demiştir.

İlim insanı Allah’ı tanımaya götürür. Allah’ı hakkıyla tanıyan ise ondan korkar. Zira bilen korkar, bilmeyen korkmaz. Ateşin yakıcı olduğunu bilmeyen onu eline alır. Ama yaktığını ve yakmanın ne olduğunu bilirse asla eline almaz, zorlasanız yine eline almaz. Padişahtan dağdaki çoban korkmayabilir; ama en çok korkan en yakını olan ve padişahı en iyi tanıyan sadrazam ve vezirleridir. Böylece tanıma ve yakınlık, çekinme, saygı ve korku sebebidir. Bu nedenle Allah’a korkanlar en çok onu tanıyan ve ona en yakın olanlardır. Bunun içindir ki yüce Allah “En şerefliniz ve en üstününüz Allah katında en müttaki olanınızdır” buyurmaktadır. (Hucurat, 49:13) Bu ayet ifade etmektedir ki Allah katında şeref ve yücelik amele göre değil, ilme göredir.

İlim öğrenmek her müslümana farzdır. (İbn-i Mâce, Mukaddime, 17) burada farz ilim olarak kastedilen en değerli ilim insana Allah’ı tanıtan “İman ve Marifetullah” ilmidir. İman insana kâinata imanla bakış açısı verir ve her şeye Allah’ın mahlûku ve sanatı olarak bakmayı öğretir. Kur’ân-ı Kerim bir Marifetullah kitabıdır ve her şeye Allah hesabına bakmayı bize ders verir. Yaratılmışları örnek verirken Allah’ın ilim, irade ve kudretinin delilleri olarak ele alır. Verdiği “misalleri de ancak âlimler anlar” (Ankebut, 29:43) buyurarak âlimlerin değerini öne çıkarır.

Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Rabbim ilmimi artır” (Taha, 20:114) diye dua etmemizi ve ilmin artmasını istemeyi tavsiye etmektedir. Peygamberimiz (sav) de “Allahım! Bana öğrettiğin ilimden beni yararlandır, faydalanacağım ilmi bana öğret ve ilmimi artır” (Tirmizi, Daavat, 12; İbn-i Mace, Mukaddime, 23; Dua, 3) şeklinde dua etmiş ve bu şekilde dua etmemizi tavsiye etmiştir.

Yüce Allah peygamberimize (sav) İlim ve hikmet vermiştir. İlim vahy-i ilâhi ile nazil olan Kur’ân-ı Kerim, hikmet ise “İlham-ı Enbiya” şeklinde peygambere ilham edilen ve kitabın uygulamasını ve manasını öğrettiği Sünnettir. İlmin kaynağı bu ikisidir. Bu nedenle İslam bilginleri peygamberlerin mirasının Allah'ın kitabı ve Resulullah’ın sahih sünneti olduğu konusunda ittifak etmişlerdir. (İmam-ı Malik, Muvatta, Kader,3) Yine bu sebepledir ki sahabeler ve onlardan Resulullahın sünnetini alan tabiinin büyükleri peygamberin (sav) sünnetini kaybolmadan muhafaza etmek için ellerinden gelen bütün gayreti göstermişlerdir.

Müslümanların farzları yapma ve haramlardan kaçma yanında insanlığa doğru yolu gösterme konusunda önemli bir misyonu ve görevi vardır. Bu göreve “İyiliği emretme ve kötülükten nehyetme” adı verilir. Yüce Allah “Ümmet-i Muhammedi “vasat ümmet” olarak vasıflandırır ve iyiliği emreden kötülüğü yasaklayan “hayırlı bir ümmet” olduğunu belirtir. (Âl-i İmran, 3:104, 110) Tabii ki hayrın ölçüsü, marufun ve münkerin ölçüleri “Kitap ve Sünnettir.”

Hidayet, peygamberimizin (sav) getirmiş olduğu ilim ve hikmet, kitap ve sünnettir. Nitekim peygamberimiz (sav) “Allah'ın benimle göndermiş olduğu hidayet ve ilim, yeryüzüne yağan bol yağmura benzer. Bu yağmurun bir kısmı verimli topraklara düşer, yağmur suyunu emer ve bolca ürün verir. Bir kısmı çorak topraklara düşer, suyu emer ama ürün vermez. Bir kısmı da düz ve kayalık bir araziye düşer, o da ne suyu emer, ne de ürün verir, üzerinden kayar gider. Bu Allah'ın dinine kulak verip dinleyen uygulayan ve anlatan ile kulak vermeyen ve dinlemeyenin misalidir” (Buhari, İlim, 21; Müslim, Fedail, 5) buyurdular.

Sonucu yine peygamberimizin (sav) bir hadisi ile bağlayalım. Peygamberimiz (asv) buyurdular “Yeryüzünde âlimler gökyüzündeki yıldızlara benzer. Karada ve denizde yollarını şaşıranlar ve karanlıkta kalan yolcular onlara bakarak yollarını bulurlar. Yıldızlar kaybolursa yerdeki rehberler/kılavuzlar dahi yollarını şaşırır ve kaybederler.” (Müsned-i Ahmed, 1:248) İlim adamı ilminden kendisi faydalanmazsa başkasına nasıl faydalı olabilir? Doktor kendi hasta ise hastalara nasıl bakabilir ki?