M. Ali KAYA 

Yüce Allah “Bir insana hayat vermek ve diriltmek bütün insanları diriltmek gibidir.” (Maide, 32) buyurmaktadır. Bu ayeti çok yönden ele alan Bediüzzaman her cihetiyle mucize olduğunu ifade ve ispat etmektedir.

Mana-i Zahiri-i mecazi yönüyle, bir iyiliğin sonsuz derece ziyadeleşmesini ve artmasını ifade etmektedir. Bir hasene ve iyilik ahirette sonsuz derecede artacağını ve ebede kadar ondan istifade edileceği anlaşılabilir. Peygamber (SAV) in ifadeleri bu yöndedir. İmanın meyvesi ebedi cennet olduğu gibi, bir nimet için söylenen “Elhamdülillah” kelimesi ebedi bir cennet meyvesi olarak karşımız çıkar ve onda sonsuza kadar istifade edebiliriz.

Manây-ı aslî itibarıyla, yaratışta şirki ve Allah’tan başkasının iştirakini reddeder. “Sizin yaratılmanız ve diriltilmeniz bir tek nefsin yaratılması ve diriltilmesi gibidir” (Lokman, 28) ayeti ile ele alınınca  “tüm insanları diriltemeyen zat, bir tek nefsin diriltemez” anlamında kudret noktasında bir ile bin arasında fark olmadığını, hepsine gücü yetmeyenin birine müdahale edemeyeceğini ifade eder.

Madem hiçbir varlığın kainatın tümünü yaratmaya kudreti yoktur, öyle ise bir taşın ve hiçbir şeyin yaratılışına müdahale edemez. Demek dünyayı, tüm yıldızları ve güneşleri tespih taneleri gibi kaldıracak ve çevirecek kudrete malik olmayan kimse kainatta dava-i halk ve iddiay-ı icat edemez.

İnsanın yeryüzündeki tasarrufu ise, Allah’ın koyduğu tabiat kanunları dediğimiz “Sünnetullah’ı” keşfetmesi ve onlara uygun hareket ederek kendi faydasına kullanmasından ibarettir.

Allah’ın kudreti kendi zatındandır. İçerisine acizlik giremez. Hiçbir şey o kudrete sınır koyamaz. Her şeyin melekutuna, iç yüzüne müdahale eder. Hiçbir engelle karşılaşmaz. Kanuna dayanır. Bunun için az çok, cüz küll her şey ona nisbeten birdir. Bir çiçek ile bir bahar kudretine göre birdir. Baharda tüm canlıları diriltmesi ile haşirde tüm varlıkların ihyası arasında hiçbir fark yoktur.

Mümkünat dediğimiz varlıkların her şeyi kendi zatının gereği olarak değil, dışardan geldiği için kainatta zıtlar birbiri içine girmiştir. Böylece mertebeler ortaya çıkmıştır. Allah’ın kudreti zatının gereği olduğu için kudretine müdahale edecek hiçbir sebep yoktur, o kudrette mertebeler yoktur. Her şey kudretine nisbeten eşittir. En büyük en küçüğe müsavi, atomlar yıldızlara emsal olur.