AHRARLAR ve DEMOKRAT PARTİ
(1902-1946-1963-1983-2009)
Mustafa CAN
Demokrat Partisinin kökeni 1902 Jön Türk kongresine kadar uzanır. Jön Türkler bu kongrede merkezî otoritenin güçlü olmasını savunanlar ile Liberalizmi savunanlar olarak iki gruba ayrılmışlardı. Birinci grubu Ahmet Rıza liderliğinde “İttihat ve Terakki Fırkası” adını alırken, ikinci grubu Prens Sabahattin çevresinde toplanarak “Osmanlı Ahrar Fıkrası” adını aldı. İttihat ve Terakkinin devamı TBMM’de birinci grubu ve ardından Cumhuriyet Halk Fırkasını oluştururken, İkinci grup Ahrar Fırkası, Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Cumhuriyet sonrasında ise Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve 1946 yılında ise Demokrat Parti adını alarak siyasi hayatımızı şekillendirmiştir.

Demokrat Parti 7 Ocak 1946 kuruldu. % 13 oy alarak 62 milletvekili çıkardı. 14 Mayıs 1950 yılında yapılan seçimlerde % 52.68 oy oranı ile 27 yıllık CHP’nin Tek Parti iktidarını devirerek hür seçimle iktidar oldu.  1954 seçimlerinde % 57.61 oy oranına ulaştı. 1957 seçimlerinde ise % 48.88 oy oranı ile iktidar oldu.  27 Mayıs 1960 Askerî müdahalesi ile iktidardan indirildi. 29 Eylül 1960 tarihinde kapatıldı. 27 Mayıs 1960 ihtilalinden sonra kapatılan DP’nin “Muhafazakâr ve Liberal” kadroları Adalet Partisi (AP) adı altında bir araya geldiler.  1965-1971 yılları arasında tek başına iktidar olarak ülkeye hizmet etmeye devam etti. 1971 askeri muhtırası ile iktidardan uzaklaştırıldı; ancak 1980 yılına kadar “Milliyetçi Cephe Hükümetleri” ile koalisyonlarla iktidarını sürdürdü. 1980 yılında oy oranını %52’ye kadar çıkarmayı başardı. Bunun üzerine 12 Eylül 1980 askeri ihtilali ile iktidardan uzaklaştırıldı.

1983 yılında Siyasi Partilerin kurulmasına müsaade edilmesinden sonra AP’nin devamı olarak Büyük Türkiye Partisi (BTP) kuruldu. Bir ay içinde 60 vilayette teşkilatlanınca ihtilalcileri telaşlandırarak BTP’nin kapatlmasına manevi lideri olan yasaklı Süleyman DEMİREL’in Zicirbozan’a mecburi ikamete tabi tuttular. Arkasından DYP kuruldu. Ancak AP kadroları bölünerek ihtilalcilerin desteğini alan MSP İzmir Milletvekili adayı ve 1980 yılında Başbakan Süleyman DEMİREL tarafından DPT Genel Müdürlüğünden Başbakan Müsteşarlığına getirilmiş olan Turgut ÖZAL liderliğinde kurulan ANAP seçime sokularak AP Kadroları bölündü. 1983 yılında ANAP’ın iktidarı ile bu ayrılık kökleşti ve devam etti.

19 Haziran 1992 yılında kabul edilen 3821 sayılı Kanun ile daha önce kapatılan siyasi partilerin yeniden açılmasına müsaade edilmesi üzerine AP Büyük Kongresi 19 Aralık 1992 tarihinde Ankara Atatürk Spor Salonunda toplanarak Doğru Yol Partisi (DYP) ne katılma kararı aldı. Tüm mal varlığı ile DYP’ye iltihak etti. Böylece Ankara Selanik Sokaktaki AP Genel Merkez binası ve Celal Bayar Köşkü DYP’nin malı oldu.

ANAP ise 12 Eylül 1980 darbesinin ardından 20 Mayıs 1983 tarihinden kuruldu. Dört Partiyi birleştirme iddiası ile Demokrat AP, Milliyetçi MHP, Siyasal İslamcı MSP ve Devletçi CHP’den ayrılanlar ile oluşturduğu kadrolarla kurulmuş, oy tabanı olarak da DP ve AP’nin % 52 olan tabanı hedef alınmış, Milli Güvenlik Konseyinin veto barajını aşarak AP tabanın oyu ile iktidara gelmiştir. İktidar imkânları ile iktidarını uzun süre devam ettirmiştir.  Milli Güvenlik Konseyinin vetosunu aşarak meclise giren HP ve MDP ise kısa zamanda erimiş ve yok olmuştur. ANAP 1989 yılında lideri Turgut ÖZAL’ın Cumhurbaşkanı olması üzerine devamlı gerileme sürecine girdi.  Turgut ÖZAL’dan sonra Genel Başkanlığa gelen Yıldırım AKBULUT ve Mesut YILMAZ, ANAP’ı istenen gücüne kavuşturamadı.

Süleyman DEMİREL liderliğindeki DYP 1991 yılında % 27.03 oy oranı ile birinci parti olarak meclise girdi. SHP ile koalisyon kurarak iktidara geldi. 1993 yılında Cumhurbaşkanı Turgut ÖZAL’ın ölümü ile Cumhurbaşkanı seçilen Süleyman DEMİREL’den sonra DYP’nin liderliğine Prof. Dr. Tansu ÇİLLER seçilmiştir. ÇİLLER, 28 Şubat 1997 yılına kadar üç defa hükümet olmuş ve postmodern bir askerî darbe ile iktidardan uzaklaştırılmıştır. Bunu fırsat bilen ANAP Genelbaşkanı Mesut YILMAZ, 1997 senesinde DYP’den ayrılan Hüsamettin CİNDORUK grubunun Demokrat Türkiye Partisi (DTP) ile darbecilerin yanında yer alarak ANASOL-D hükümetini oluşturmuştur. Daha sonra gittikçe güç kaybeden ANAP 2002 seçimlerinde % 5.11’lik oy oranı ile meclis dışında kalarak tamamen erime sürecine girmiştir. Aynı seçimlerde DYP ise % 9.5 oy oranı ile kıl payı meclis dışında kalmıştır. Bunun üzerine Tansu ÇİLLER istifa etmiş, yerine gelen Mehmet AĞAR ve Süleyman SOYLU da DYP’nin oy oranını artıramayarak meclise sokamamıştır.

Aynı tabana hitap eden ve Demokrat ve Liberal düşüncelere sahip olan DYP ve ANAP 5 Mayıs 2007 tarihinde birleşme amacı ile bir protokol imzalamış ve adını yeniden “Demokrat Parti” DP adını almıştır. Ama ANAP Genel Başkanı Erkan MUMCU’nun ani kararı ile bu birleşmeden vazgeçilmiştir.

Zaman içinde ANAP liderliğinden Erkan MUMCU ve DP’den Mehmet AĞAR ve Süleyman SOYLU da partileri için canla başla çalışmışlardır. Bu gün ANAP’ın başında Salih UZUN ve DP’nin başında ise Hüsamettin CİNDORUK vardır. Ve nihayet 23 Temmuz 2009 tarihinde ANAP ile DP bir araya gelerek DP çatısı altında birleşme kararı almışlardır. Nihayet 31 Ekim 2009 Cumartesi günü Ankara’da Atatürk Kapalı Spor Salonunda bir araya gelecek bütün malvarlığını DP’ye devrederek kesin birleşme kararını Genel Kurullarının onayına sunacaklardır. Hayırlı olmasını diliyorum.

1983 yılında DYP ve ANAP olarak ihtilalcıların zoru ile yolları ayrılan 1902’lerin AHRAR’ları, 1960’ların Demokratları ve 1980’lerin AP’lileri nihayet 26 sene sonra bir araya gelme kararı almışlardır. Kendilerini tebrik ediyor, takdir ediyoruz. Allah yollarını açık etsin ve yardımcıları olsun diyoruz.

Bu gün millet sahipsizdir. DP ve AP’nin hizmet anlayışına ve hizmetlerine muhtaçtır. Keşke ANAP ve AKP onların yerini doldurmuş olsaydı da DP ye ihtiyaç olmasaydı…

DP pek çok lider değiştirerek yoluna ve hizmetine devam etmiştir. Bu gün başında bulunan liderler de yarın olmayacaktır. Ama DP yoluna ve millete hizmet etmeye devam edecektir.

Yolu  ve bahtı açık olsun…