M. Ali KAYA

Osmanlı döneminde Liberallere “Ahrar” adı verilmekteydi. Bunun için Ahrar Fırkasını Liberal olduğu kesindir. Zaten liberal demek de yine “Hürriyetçi” anlamına gelmektedir. “Ahrar” kelimesi “Hür” kelimesinin çoğuludur. Hürriyetçiler anlamındadır. Bir partinin adı olmayıp hürriyetçi olan herkesi kapsar. Ancak Osmanlı döneminde II. Meşrutiyetin ilanından sonra İttihat ve Terakki Partisinden sonra kurulan ikinci siyasi oluşumun adı da “Ahrar Fırkası”dır.

Osmanlı Ahrar Fırkası 14 Eylül 1908 tarihinde kuruluş müracaatını yapmış ve dört gün sonra 18 Eylül 1908 tarihinde de resmen kuruluşunu ilan etmiştir. Ahrar Fırkasının yönetim kadrosunda yer alanlar, Nureddin Ferruh, Ahmet Fazıl, Kıbrıslı Tevfik, Melih Said, Namık ve Şevket Bey’lerdir. Genel başkanı olmayan bu partinin genel sekreteri Nureddin Ferruh Beydir. Parti kurucuları arasında son Osmanlı Meclis-i Mebusanı başkanı olan Celalettin Arif Bey (1876–1930) de vardır. Partinin arka planında ise Prens Sabahattin, Mizancı Murad Bey ve Hasan Fehmi Bey gibi düşünürler ve fikir adamları bulunmaktadır.

Hızla teşkilatlanan Ahrar Fırkası komitacılar tarafından taşradaki seçimlere sokulmamış, İstanbul’da yapılan seçimlerde ise maalesef mebus çıkaramamışlardır. Ancak “Meclis-i Mebusan”da İttihat ve Terakki’den ayrılanlar Ahrar Fırkasını temsil etmiş ve hükümette Ahrar’ların girmesini sağlamış oldular.

Hürriyetçi fikirlerinden dolayı devletçi olan İttihat ve Terakki’nin hedefi haline gelmiş ve 31 Mart (13 Nisan 1909) ayaklanmasının faturası bu partiye çıkarılmaya çalışılmıştır. Ahrarlar 1908 Mebus seçimlerine katılmış olsalar da bir varlık gösterememiştir. Daha sonra İttihat ve Terakki saflarından ayrılan Ahrarlar ile mecliste gurup oluşturmuşlardır. 31 Mart olayından sonra kendisini feshetmiştir.

Ahrar Fırkası Jöntürk’lerden olup ta İttihatçı olmayan Liberallerin ve Prens Sabahattin taraftarı “Adem-i Merkeziyetçi” yönetimi isteyenlerin partisi olmuştur. Basındaki destekçileri de Ahmet Samim ve Hasan Fehmi gibi İttihat karşıtı ve hürriyetçilerdi. Bunlar İttihat ve Terakki tarafından su-i kasda kurban gitmişlerdir. 31 Mart olayının faturası üzerlerine yıkılmaya çok çalışılmış ama bir delil bulunamamıştır. “Divan-ı Harb-i Örfi” 31 Mart olayına katılanları Ahrar Fırkası mensuplarını da tutuklayarak yargılamış ve bir kısmını idam etmiştir. Bir kısmı da ülkeyi terk etmek zorunda kalmışlardır. 30 Ocak 1910'da yurda dönen parti genel sekreteri Ferruh Bey, fırkanın kapatıldığını ilân eden bir bildiri yayınladı. Bu tarihten sonra, muhalefet boşluğunu Miralay Sadık Bey liderliğinde kurulan Hürriyet ve İtilâf Fırkası doldurmaya başladı.

Ahrar Fırkası daha sonra Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, DP, AP, DYP olarak devam etmiştir. Daha sonra kurulan tüm hürriyetçi partilerin babası sayılır. (Bazıları Serbest Fırkayı sürece dâhil ederler. Ancak Serbest Cumhuriyet Fırkası bir muvazaa partisi olarak kurdurulmuş ve amaca hizmet etmeyeceği anlaşılınca da kurduran güçler tarafından feshedilmiştir.)

Ahrar Fırkasının temel fikirlerini Prens Sabahattin taraftarı Jön Türklerin savunduğu günümüzde “Yerel Yönetim” olarak isimlendirilen “Adem-i Merkeziyet”, yine günümüzde “Girişimcilik” olarak övülen “Teşebbüs-ü Şahsî” ve günümüzde Liberalizm denen “Hürriyet” fikri oluşturmaktaydı. Prens Sabahattin Ahrar Fırkasının partiye davetini kabul etmemiş, siyasi partilere karşı eşit mesafede bir mütefekkir olarak kalacağını beyan etmiştir. Ama ne var ki, İttihat ve Terakki Partisi Pres Sabahattin’in fikirlerini tehlikeli buluyor ve sabota etmeye çalışıyordu. Bilhassa “Adem-i Merkeziyet” düşüncesini çok tehlikeli buluyordu. Prens Sabahattin’in askerlerin siyasete karışmamaları düşüncesi vardı ki bu düşünce günümüzde de aynen savunulmakta ama uygulamaya bir türlü geçilememektedir. Hürriyet ve İ’tilaf Fırkası Prens Sabahattin’in düşüncelerini doğrudan savunmayan, İttihat ve Terakkiye karşı olanların kurduğu bir parti idi.