M. Ali KAYA
1. “Hükümdar mevkiini halkın gücü ile korur.” Halkın gücünü arkasına almayan hükümdarın saltanatı kısa ömürlü olur. Halk da adalet ve ekonomik güce göre idareye destek verir.

2. “Allah’ın eli cemaatin eli üzerindedir.” (Hadis) Allah insanların birlik ve beraberliğine, birbirlerine yardımcı olmaları ve destek olmalarına göre rahmeti ve inayeti ile yardımcı olur. 

3. “Ümmet dalalet üzerine icma etmez.” (Hadis) Allah’tan korkan ve hakkı arayan insanlar yanlışta birleşmezler.

4. “Halkın sesi hakkın sesidir.” Bu ancak hürriyetle mümkündür. Hürriyetin olmadığı, hür iradenin tecelli etmediği, iradeye baskı olduğu ve zulmen hürriyetler sınırlandığı zaman halkın sesi hakkın sesi olmaz.

5. “Müslümanların iyi gördüğü şey Allah katında da güzeldir.” (Hadis) Bu hadis “İcma” hükmünün delilidir.

6. “Hilafet, ehl-i hal ve’l-akdin seçimine racidir.” (İmam-ı Azam, Serahsi, Mebsut, 10:93; Kasanî, Bedayî, 7:16)

7. Ehl-i Hal ve’l-Akd, seçmenlerdir. Seçmenler ise umum ümmettir. Seçim ise geniş bir meşverettir.

8. Peygamberimiz (sav) “Sünnetine uymayı ve Raşit halifelerin yolundan gitmeyi” tavsiye etmiştir.

9. Sahabeler yıldızlar gibidir. Hepsi adildir. Kime uyarsanız hakkı ve doğruyu bulursunuz. (Hadis) Sahabenin icmaı ise o işin hak olduğuna en büyük delildir. Bu nedenle sahabenin bir konuda icmaı o hususun hak ve doğru olduğuna kitap ve sünnetten sonra en büyük delildir.

10. Hukukta “yasak edilmeyen şey mübah” sayılır. Yasaklar sayılmıştır. Yasak olmayan bir şeyi yapan mesul olmaz.

11. Toplumda iyi kabul edilen ve örf haline gelen şeylerin hükmü kesinlik ifade eder. Örfle sabit olan bir hüküm dini nass ile hâkim olan gibidir.

12. Dinin hâkimiyeti dini hükümlerin, yani imanın, hukukun, adaletin, ahlakın ve doğruluğun insan hayatına ve topluma hâkim olması iledir. Din adına hareket eden grupların ve zümrelerin hâkimiyeti değildir.

13. Peygamberimiz (sav) buyurdular: “Benden sonra bir takım idareciler sizi idare edeceklerdir. İyiler iyilikleri ile kötüler de kötülükleri ile sizi idare edeceklerdir. Hakka uygun her hususta onlara itaat ediniz ve onları dinleyiniz. İyilik ederlerse bu hem sizin için hem onlar için iyidir. Kötülük ederlerse bu sizin lehinize onların aleyhinedir.” (Mâverdî, Ahkam-ı Sultaniye, s.5)

14. Halife seçimle iş başına gelir. Ancak halife adayının belirlenmesi ya doğrudan halkın seçimi ile veya seçkinler zümresinin aday belirlemesi ile veyahut önceki halifenin aday göstermesi ile olur. Bunların hepsi de sahabelerin “Hulefa-i Raşidini” seçmelerinde uygulanan metotlardır. Sonuçta halife halkın biatı, yani oylaması ile göreve başlar. İslam hukukuna göre kendiliğinden hilafet makamına oturan kimsenin hilafeti meşru değildir. Seçilmeden o makamı işgal etmek hod be hod gasptır.

15. Allah insanları birbirinden üstün yaratmıştır. Kur’ân-ı Kerimde “O Allah sizi yeryüzüne halife yapan ve sizi imtihan etmek için kiminizi kiminizden üstün yapandır” (Enam, 6:165) buyurur.

16. Hilafet ve idarecilik büyük bir mesuliyet gerektirir. Peygamberimiz (sav) “Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden mesulsünüz” buyurmuşlardır.

17. Yüce Allah Davud’a (as) “Ey Davud! Biz seni yeryüzüne halife yaptık, o halde insanlar arasında hak ve adaletle hükmet. Heva ve hevesine uyma ki seni Allah yolundan sapıtmasın” (Sâd, 38:26) buyurmuştur. İdarecilerin vazifesi bu ayette sayılmıştır.

18. Vezirlik idareciye yardımcı olmak için gerekli olan bir makamdır. Bu makama layık olan da idareciye yardımcı olan, unuttuğu zaman hatırlatan ve işlerini kolaylaştıran kimsedir. Yüce Allah Musa’nın (as) dili ile şöyle buyurur: “Bana kendi âilemden biraderim Hârun’u vezir yap. Onu işime ortak yap. Onunla arkamı güçlendir” (Ta-Ha, 20:29-30) buyurarak görevlerini saymıştır. İdarecinin güveneceği kimseyi vezir yapması gerektiği vurgulanmıştır. Aileden olması ise övülmüştür.

19. Vezirin, yardımcının görevleri şunlardır: “Emin ve güvenilir olması, doğru sözlü olması, tamahkar ve dünya malına düşük olmaması, kendisi ile insanlar arasında kin ve düşmanlık olmaması, zeki ve anlayışlı olması, heva ve hevesine uyan birisi olmamalıdır. Nitekim peygamberimiz (sav) “Senin bir şeyi sevmen seni kör ve sağır yapar” buyurarak bunu ifade etmiştir. Ayrıca ihtisas sahibi ve tecrübeli olmalıdır.

20. Peygamberimiz (sav) “Benden sonra hilafet otuz senedir. Sonra meliklik gelir, sonra zorbalık dönemi başlar. Sonra ise neslimden Mehdi gelir de hilafeti yeniden tesis eder ve yeryüzünü adaletle doldurur” buyurmuşlardır.