M. Ali KAYA
Eski Araplarda siyasi bir birlik yoktu. Kabileler göçebe hayatı yaşıyordu. Çoğu ümmi olduğu için Arap tarihi de tedvin edilmemişti. İslam’dan önceki Araplarda dâhilde emniyeti sağlayan hükümetler ve idareyi elinde tutan teşkilatlı bir organ da yoktu. Her kabile veya aşiret tamamen müstakil ve ayrı cemaatlerden meydana geliyordu. Kabile mensupları da öyle idi. Her ferdin, kabilenin görüşünü de mutlak red hürriyeti vardı. Yetkilinin nakli için bir düzen de söz konusu değildi. Çoğu defa kabilenin en yaşlısı, en zengin olanı, en nüfuzlusu ve şahsi hürmeti kazanmakta en uygunu seçilirdi.

Peygamberimiz (s.a.v.) hicretten önce Yesrib ’den gelenlerden iki sene üst üste “biat” almıştı. Böylece Yesrib’de kurulacak sosyal hayatın ilk temel taşı konmuştu. Bu biatler İslam toplumunu kurmak üzere kesinleşen bir ittifaktır. İslam tarihi bakımından yeni bir tarihin başlangıcıdır. Hicretten sonra, Medine (Yesrib) halkı üç ana gruptan meydana geliyordu: Muhacir ve Ensardan meydana gelen Müslümanlar. Beni Kaynuka, Beni Nadir ve Beni Kureyza Yahudileri ve henüz Müslüman olmayan Araplar. Hıristiyanlar ise sayıca yok denecek kadar azınlıktaydılar. Peygamberimiz (a.s.m.) Medine’ye hicret eder etmez, güvenliğin, siyasi birliğin sağlanması ve İslam kardeşliğinin tesisi yönünde gitti.

Sonra şehirde her grubun kabul edeceği belli bir siyasi otorite mevcut değildi. Hicret öncesi her grup kendi içinde bir bütünlük teşkil ediyor ve diğer grubun hâkimiyetini kabul etmiyordu. Hz. Peygamber, bütün bu sebeplerle Medine’deki toplulukları belli bir statüde birleştirmek için harekete geçti. Enes bin Malik’in evinde her kesimden çağırdığı reislerle istişare etti. Medine toplumunu düzenleyen bir statü oluşturmak üzere anlaştılar. Ortaya bir anlaşma metni çıktı. Bu metin bir tür anayasa belgesiydi.

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah bu metnin üzerinde geniş incelemeler yapmış ve şunu ifade etmiştir: “Bu anayasanın birinci ve ikinci maddesi dini olduğu kadar siyasi bir topluluk da meydana getirmeye yöneliktir.”  Peygamberimiz (a.s.m.) “İslam kardeşliği” Muhacir ve Ensar arasında gerçekleştikten sonra, henüz hicretin 1. yılı bitmeden Enes bin Malik’in evinde taraflarca imzalanan bu vesika, “aynı zamanda bütün dünyada yazılı ilk Anayasa’yı teşkil etmekte idi.”  54 maddeden ibaret olan bu yasa ile birlikte Peygamberimizin (a.s.m.) başkanlığında Müslümanların hakimiyeti kabul edilmiş oluyordu.

Peygamberimiz (asm) Yüce Allah’tan almış olduğu peygamberlik vazifesini bihakkın yerine getirirken, Medine halkından almış olduğu ve yasa ile onaylanan dünyevi yetkileri de kullanmaya başlamış oldu. “Bu durumda Hz. Peygamberin sahabeleri müstakil bir topluluğun (camia) idare edici cemaati; Hz. Peygamber de her sahada onun reisi oldu.”
 
Medine’nin siyasi yapısı şöylece şekillendi:
Dini-dünyevi yetkileri kullanan bir başkan, araya giren ihtilafları halletmekte bir otorite, cezaları vermekte bir kadılık vazifesi, Medine müdafaası için askeri komutanlık. 

Peygamberimizin (a.s.m.) kurmuş olduğu bu sistem Anayasa’nın teminatı altında, hukukun üstünlüğünü sağlayan, herkesin harekat-ı meşruasında şahane serbest ve hür olduğu, vatandaşlar arasında fiili ve hukuki eşitliğin sağlandığı, Müslümanların da takva ve amel-i salih dışında eşit olduğu, kardeşlik ve yardımlaşmanın esas alındığı bir sistemdi. Bu sistem Medine’de kavgaları önledi; barışı ve huzuru temin etti. Bunun sonucu olarak da insanlar İslamiyeti hemen benimsedi ve kabul etti. Çünkü İslam sayesinde hürriyet, haysiyet ve eşitliğin sağlandığı ve adaletin temin edildiğini gördü.  Böylece Peygamberimiz (sav) şura prensibine  dayalı; Bediüzzaman’ın, “adalet, meşveret, kanunda cem-i kuvvet” şeklinde ifade ettiği Anayasal Hukuk sistemini en güzel şekilde kurmuş oldu.