M. Ali KAYA
Maurice Duverger partilerin örgüt yapılarının parti programlarından ve üyelerinin sosyal sınıflarından daha önemli görür. Gerçekten de modern partilerde örgüt yapısı çok önemlidir. Çünkü parti örgütü “üyelerin faaliyetlerinin genel çerçevesini, liderlerin yetkilerini ve üyeler arasındaki görev bölümünü” belirler. Bu partilerin bir kısmının güçlü ve etkin, diğerlerinin ise güçsüz ve etkisiz olmasının sebebini açıklar.

Parti örgütü şu unsurlardan meydana gelir:
1. Partinin özerkliği: Diğer örgütlerden bağımsız işlev görme derecesini ve bağımsız konumunu gösterir. Parti özerkliğini belirleyen en önemli ölçüt finansman kaynaklarıdır. Başta üye aidatları olmak üzere finansmanın iç kaynaklardan sağlayan partiler, dış kaynaklardan gelir elde eden partilere göre daha özerk sayılırlar.

2. Örgütlenme Derecesi: Parti içindeki ilişkiler ve usuller yazısız kurallara ve geleneklere göre şekillenmiş veya kurumsallaşmış ve yapısallaşmış olabilir. Parti içi ilişkiler ne derece kalıplaşmış, düzenlenmiş ve yapısallaşmış ise partinin örgütleme derecesi o kadar yüksek demektir.

3. Örgütün Tutarlılığı: Bir parti örgütü ne derece yasama tutarlılığına sahipse, ne kadar çok disiplinli ise ve ne kadar az hizbe sahipse o kadar çok davranış birliği içinde ve tutarlı bir parti olur.

4. Örgütün Katılım Anlayışı: Bir parti üyelerinin katılımının niteliği o partinin gücünü gösteren bir diğer ölçüttür. Parti içi iktidar ne kadar merkeziyetten uzaksa katılım o derece yaygındır. Yahut bir parti faaliyetlerine katılım ne derece sınırlı ise parti içi iktidar o kadar merkezileşmiş demektir.

5. Parti İçi Demokrasi: Partinin özerk olması, yüksek oranda örgütlenmiş olması, tüzüğünün yetki ve sorumlulukları geniş kapsamlı olarak belirlemiş olması, görev bölümünün mükemmel yapılmış olması, tutarlı ve disiplinli bulunması ve parti içi demokrasinin işlemesi üyelerin partiye olan güvenini artırır, hizipleri azaltır ve faaliyetlere katılımı güçlendirir. Bu durumda parti içi demokrasi daha sağlıklı ve güçlü bir şekilde işler. Parti içi demokrasi hem partiye hem ülkeye çok büyük bir güç verir ve demokrasinin gelişimini sağlar.

Parti üyelerinin kimler olacağı konusu da politik bilimcilerin araştırma konusu olmuştur. Bir kısım politik bilimciler üyeliğin parti tipine ve türüne göre değişebileceğini belirlemişlerdir.
 
Parti üyeleri liderler, militanlar, sıradan üyeler, yandaşlar ve partizanlar olmak üzere beş kısma ayrılırlar. Her partide mutlaka liderler, faal üyeler ve sıradan üyeler vardır. Genel merkez il ve ilçe yöneticileri liderler bölümünü teşkil ederler.  Faal üyeler ve sıradan üyeler her partinin tabanını teşkil eder. Yandaşlar ve partizanlar ancak fikir partilerinde görülmektedir. Partizanlar, faal üyeler gibi yürütücü konumda olmazlar; ama yandaşlardan daha aktiftirler. Partiler partizanlar sayesinde güçlü bir propaganda gücünü elde ederler.
 
Üyelik anlayışları dar ve geçici özellikler içeren partilere kadro partileri denir. Kadro partileri nüfuzlu ve seçkin kişileri partiye kazandırmaya ve onlar sayesinde seçimleri kazanmaya yönelik faaliyet yaparlar. Bu partilerin üye sayıları fazla olmadığı gibi üyelikleri de bireysel özelliklere göre belirlerler. Üye sayıları geniş, faaliyetleri seçime göre ayarlanmamış olan ve süreklilik arz eden partilere kitle partileri denir. Tabana yaygın bir üye kitlesine sahip oldukları için üye sayıları çok fazladır. Bu durum kadro partilerinden daha disiplinli ve prensipli davranmayı gerektirir. Kadro partilerinde bu disipline pek rastlanmaz.

Partiler seçmenlerinin iradelerini parlamentoya yansıtan organlardır. Parlamentoda temsil edilen grubun parti örgütü ile ilişkisinin mahiyeti önemlidir. Parti örgütünün parti grubuna sağladığı maddi ve ideolojik destek grubun örgüte bağımlılığı ile doğru orantılıdır. Grubun kamuoyu isteklerini ve eğilimlerini öğrenmede parti örgütüne duyduğu ihtiyaç, parti grubunu örgüte karşı duyarlı olmasını sağlar. Bu da örgütün parlamento grubunu yönlendirir. Aksi taktirde partiden kopmalar başlar. Bu da yeni partilerin oluşumunu netice verir. Ama ne var ki, ana gövdeden kopan partiler yukarıda saymış olduğumuz unsurlardan yoksun oldukları için devam edemez ve zamanla yok olurlar. Ülkemizde “Demokrat Parti”den ayrılanların kurduğu Hürriyet Partisi, “Adalet Partisi”nden ayrılanların kurdukları Demokratik Parti ve “Cumhuriyet Halk Partisi”nden ayrılanların oluşturdukları Cumhuriyetçi Güven Partisi gibi partiler bunlara örnek verilebilir.