M. Ali KAYA

Halkın yetkilerini belli bir süreliğine devralan parlamenter sisteme “Temsili Demokrasi” denilmektedir. Ancak ne var ki temsilî demokraside halk bir gün aktif ama bir sonraki seçime kadar pasif durumda kalmaktadır. Bu durum demokrasinin işleyişini ve fonksiyonunu yavaşlattığı için yerini halkın iradesini daha iyi yansıtan “Katılımcı Demokrasi” ye bırakmak durumunda kaldı.

Politik partiler demokrasinin vazgeçilmez unsurlarıdır. Bunun birkaç pratik sebebi vardır. Birincisi, demokrasi devleti yönetecek olanların hür ve serbest seçimlerle halk tarafından belli bir dönem için seçime dayanmasıdır. Halkın seçimini kolaylaştırmak ve etkin katılımın sağlanması için organize örgüt olan partiye ihtiyaç duyulmasıdır. İkincisi, yönetilenler ile yönetenler arasında seçimler dışında da sürekli bir etkileşimin var olabilmesi de politik partileri öne çıkarır. Bu bakımdan gerek çıkarların birleştirilmesi, gerekse ihtiyaçların ifade edilebilmesi için partilere ihtiyaç vardır. Üçüncüsü, sağlıklı bir demokrasi vatandaşlık kültürünün oluşmasına ve geliştirilmesine bağlıdır. Partiler bunu oluşturacak meşru kanallardır.

Bütün bunlara rağmen partilerin kendilerinin de demokrasiye bağlı olmaları şarttır. Partiler demokrasi sayesinde varlıklarını sürdürebildikleri gibi, demokrasinin gelişimine de katkı sağlarlar. Demokrasiye inanmayan ve demokrasinin varlığına dayanarak demokrasiyi yıkmaya çalışan partilere demokrasi müsaade etmez. Çünkü hiçbir hak bu hakkı ortadan kaldırmayı sağlayacak şekilde kullanılamaz.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası siyasal partileri anayasal birer kuruluş olarak kabul eder. Bununla beraber partilerin özerk ve özgür niteliklerini kabul etmek gerekir. Çünkü partileri birer kamu kuruluşu olarak kabul etmek, onların işlevlerini ister istemez devlet müdahalesine maruz bırakmak ve hürriyetlerini baştan kısıtlamak anlamına gelir. Bu sebeple partileri devlet dışı, özgür ve özerk kuruluşlar olarak görmek gerekir ve böyle de olmaları demokrasinin gereğidir.    
 
Katılımcı demokraside temsil ve yönetim için seçilenler gerçek yönetici durumunda olan halkın taleplerini ve ihtiyaçlarını daha iyi anlayarak hükümete yansıtma imkânı bulabilirler. Toplumun çeşitli kesimlerini temsil eden ve talep ve menfaatlerini hükümete yansıtan “hükümet dışı” mekanizmaya bizler “Sivil Toplum Kuruluşları” adını vermekteyiz. 

Toplumda halkın temsilcisi olan ve kamuya hizmeti amaç edinen politik partiler dışında Sivil Toplum Kuruluşları gönüllüler tarafından kurulur ve bu örgütlerin bir kısmı çıkar amaçlı olsalar da birçoğu hizmet amaçlı olarak kurulmuşlardır. Bunların bir diğer işlevi de politik iktidar üzerinde çeşitli yollardan baskı yapmak ve bunu sürekli kılmaktır. Böylece iktidar yanlışlardan korunduğu gibi günlük değişen ihtiyaçların veya olayların sonu ortaya çıkan durumlarda sağlıklı çözümler üretilebilir ve kamunun yararı gözetilebilir.

Sivil Toplum Kuruluşlarının ilk ve en önemli amaçları iktidarı amaçlayan politik partilere ve iktidara yol göstermek ve kamu yararına hizmet etmeleri için yardımcı olmaktır. Ama ne var ki, göstermelik demokrasilerde ve Türkiye’de olduğu gibi çeşitli müdahalelerle hem hükümet, hem de Sivil Toplum Kuruluşları güç odakları tarafından etkisizleştirilerek pasifize edilmekte, etkileri ve yetkileri sınırlandırılmaktadır. Bu müdahaleler halkın gözünü korkuttuğu için STK’ların sayısı da demokrasinin sağlıklı işlediği ülkelere göre çok daha gerilerdedir. Bu da ülkenin “Katılımcı Demokrasi” sürecine menfi yönde etki etmektedir.

Çıkar grupları baskı gruplarından farklıdır. Çıkar gruplarının STK’lardan farkı devamlı ve sürekli olmamasıdır. Maddi-mânevî çıkar grupları çıkarlar söz konusu olunca kendiliğinden bir gruplaşmayı oluştururlar. Buna bir meslek grubunun haklarını savunmak için oluşturulan baskı gruplarını örnek verebiliriz.

Baskı grupları ile politik partiler arasındaki farkın en önemlisi, politik partilerin iktidar odaklı olmalarına karşın, STK’lar politika dışı amaçlara yönelik örgütlenmiş olmalarıdır. Politik parti adı üstünde amaçları tamamen politik ve iktidar odaklı olan kuruluşlardır.