Sual:
Evlilik, bizim cüzi irademizle mi? Yoksa ölüm gibi cüzi irademiz dışında mı gerçekleşir?

Cevap:
İnsanın fiilleri iki nevidir. Birincisi ıztırâri, yani zorunlu olanlar. İkincisi ise ihtiyârî, yani kendi tercihimiz sonucu olanlardır.

İztırârî olanlar, milletini, anne-babasını, erkek-kadın olmasını, kabiliyet ve istidadını Allah vergisi olarak kabul etmek durumunda kalmasıdır. Bunlarda insanın tercihi söz konusu değildir. Bunlardan dolayı mesuliyetimiz yoktur.

İhtiyarî olanlar ise kendi tercihimiz ile olan fiillerdir. Bunlar her ne kadar ihtiyârî görünseler de insanı mesuliyet altına sokmak için insana verilmiştir. Hayırlar Allah’tandır. Şerler ise nefsin tercihinden kaynaklanır ve irademiz sonucu olduğu için mesuliyeti bize yüklerler. Ama sonuç itibarıyla Allah’ın halk ve takdiri iledir. Bunun için hayır da şer de Allah’ın takdiri ve bizim irademizin tercihidir. Evlilikte eş tercihi de bu kısımdandır. Takdir eden Allah’tır, tercih edenler ise bizleriz. Rızık da böyledir. Takdir Allah’tan tercih bizdendir. Ama ne var ki bizim tercihimiz Allah’ın takdir ettiği şeye uygun olarak tecelli eder. Bu sebepten sonuçta bize hükmeden kaderdir. Bu bir sırdır, bizler tercihimizle takdir-i ilâhiyi icra ederiz. Takdiri bilmediğimiz için tercihimizle mesuliyeti ve mükâfatı hak ederiz.

Ölümde de ıztırar ile beraber ihtiyar da söz konusudur. Takdir Allah’tandır ama biz tercihimizle mesuliyeti celp ederiz. Bizler Allah’ın ölümle ilgili takdirini bilmediğimiz için bir insanın ölümüne kast etmekle Allah’ın “Öldürmeyin” emrine tercihimizle karşı gelmekten dolayı katil olur ve mesuliyet altına gireriz.