Soru:
“Hem o arşa çıkmak için dört vesile vardır. İlham, talim, tasfiye, nazar-ı fikri.” Mesnevi-i Nuriye'de geçen bu cümlenin izahı nedir?

Cevap:
“Hem o arşa çıkmak için dört vesile vardır. İlham, talim, tasfiye, nazar-ı fikri”  ifadesi Kur’an-ı Azimüşşanı anlamak için gereken dört yolu beyan etmek amacına yöneliktir.

İnsanlara Allah’ı tanıtan yollar dörttür: Birincisi, Tasavvuf mesleğinin takip ettiği Kalp yolu. İkincisi, Kelam ulemasının takip ettiği aklî delillere dayanan Aklî yol. Üçüncüsü, Şüphelerle dolu olan Felsefecilerin takip ettiği Şüphecilik (Septisizm) mesleğidir. Dördüncüsü ise, en mükemmel, en kısa, en geniş ve herkesi kapsayan Kur’an yoludur.

İşte bu Kur’an-ı Kerimin ortaya koyduğu “Marifet-i Sani”ye giden kemâlât arşına dört vesile ile çıkılır: Birincisi, İlham yoluyla. İkincisi, Talim yoluyla. Üçüncüsü: Tasfiye yoluyla. Dördüncüsü ise “Nazar-ı Fikrî” ile.

Burada Bediüzzaman Kur’an-ı Kerimi ve ondaki marifet delillerini anlayarak kemalat arşına çıkmak için ya ilham, ya talim-i ilim, ya kalbin safileşmesi ve her nevi kalbî hastalıktan tasfiye edilmesi veya fikir ile tefekkür yolu olduğunu ifade etmektedir.

İlham yolu “İlm-i Ledün” denilen ve Mevlâna’nın Mesnevisi, Risale-i Nur gibi ilham tariki ile Kur’anın anlaşılmasını ifade eder.

Talim yolu, kesbî olan ve yıllarca Arapça, Tefsir, Hadis, Usul İlimleri, Edebiyat, Fıkıh vb. ilimleri tahsil ederek Kur’an-ı Kerimi anlamaya çalışmayı kasteder.

Tasfiye yolu ise ehl-i tarik ve tasavvufun ibadet, uzlet ve nefsani arzuları terk ile bütün kalbi ile Kur’ana yönelerek işarî anlamda Kur’an-ı Kerimi anlamaya yönelik çabalar sonucu elde edilecek olan bilgi ve marifeti ifade eder.

Nazar-i Fikrî ise, fennî ve felsefî ilimler ile beraber, aklî ve felsefi metotları, mantıkî delilleri de nazara alan fikrî ve tefekkürî olan marifet yolunu ifade etmektedir.

Kur’ân-ı Kerim Allah’ı bize tanıtan en geniş caddeyi, aklî, ilmî, kalbî ve tefekkürî bütün yolların en kısasını, en genişini ve en şümullü olanını kapsamaktadır. Bunu anlamak da ilham, talim, tasfiye ve fikir yoluyla mümkün olacağını ifade etmektedir.
Risale-i Nurlar da Kur’anın tam bir ayinesi ve tefsiri olmakla dikkatli ve samimi olanlara bu dört yolla Marifet-i Sanie yol açmaktadır. Böylece okuyanlarını arş-ı kemâlata ulaştırmaktadır.