M. Ali KAYA
Allah insanı aciz ve ihtiyaç sahibi olarak yaratmıştır. İnsanın hayali ne kadar geniş ise ihtiyaçları da o derece çoktur. İhtiyaçlarını karşılamak için bütün eşyayı onun hizmetine vermiştir. İnsanın eşyadan istifade etmesi için de ona sayısız kabiliyet vermiş, aklı bu kabiliyetlerini yönetmek için yaratmıştır. İnsan aklı ile ihtiyaçlarını gidermek için kabiliyetlerini geliştirerek ham maddeye şekil verip sanata dönüştürerek, hem de bunları mübadele ederek ihtiyaçlarını karşılar. Her insan her ihtiyacını kendisi bizzat karşılayamayacağı için de yardıma ve toplum içinde yaşamaya ihtiyacı vardır. Toplumda insanlar ihtiyaçlarını ancak ticaret yoluyla karşılayabilir. Bu da ticari hayatı zorunlu kılmıştır.

İnsanın yaşaması, ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için sanat, ziraat ve ticareti zorunlu kılmıştır. Bu da insanın çalışmasını zorunlu hale getirmiştir. Meşru ve helal kazanç yolu çalışmaktır. Bu nedenle yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır ve çalışan mutlaka karşılığını alacaktır” (Necm, 53:39-40 buyurur.

M. Ali KAYA
Temsiller Kur’ânın mucizevî yönlerinden birisidir. Akla uzak olan ve anlamadıkları hakikatleri temsil yoluyla anlaşılır hale getirirler. Kur’ân-ı Kerim insanların akıllarının uhrevi ve ilâhi gerçekleri anlaması için temsillere büyük önem verir. Kur’âdaki bu temsillerde anlatılmak istenen hakikatleri kavramak da ancak iman nuru ile bakmakla mümkündür. (İşaratu’l-İ’câz, 162)

Bediüzzaman Said Nursi (ra) da Kur’ân-ı Kerimin bu metodunu Risale-i Nurlarda çok istimal etmiştir. “En uzak hakikatleri, en yakın tarzda, en ami adama ders verecek derecede muğlar, anlaşılmaz hakikatleri suhulet-i beyan ile anlatması Kur’ân-ı Kerimin i’câz-ı manevisinin bir cilvesidir ve temsilât-ı Kur’âniyenin bir temessülüdür ve in’ikâsıdır” (Barla Lâhikası, 16) demektedir.

M. Ali KAYA
Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde Ümmet-i Muhammed’e hitaben “Sizler insanlar içinden çıkarılan, Allah’ın birliğine inanan, marufu emreden, münkerden nehyeden hayırlı bir ümmetsiniz. Keşke ehl-i kitap da Allah’ın birliğine inansaydı onlar için hayırlı olurdu” (Al-i İmran, 3:110) buyurmaktadır.

Bu ayette yüce Allah hayırlı olmanın şartlarını ve hayırlıların vasıflarını da zikretmektedir. Hayır ancak Allah’ın birliğine inanmak, marufu yapmak ve başkalarına da emretmek, münkerden kaçmak e başkalarını da sakındırmaktadır. Bunu yaptıkları için “Ümmet-i Muhammed” Allah katında da insanların yanında da hayırlı ümmet olmuşlardır. Yüce Allah da bundan dolayı onları övmektedir. Ehl-i kitap içinde insanlara faydalı olanların var olduğunu haber vermekte ve Tevhide inandıkları takdirde onların da hayırlı ümmet olacaklarını söylemektedir.

M. Ali KAYA
Din sadece kalbi ve vicdanı ilgilendirmez insan ve toplum hayatının tamamını tanzim eder. Dinin kalp ve vicdana bakan yönü imanî cihetidir. Akla hitap eden yönü ilmî ve mantıksal yönüdür. Bedene ve ruha hitap eden yönü ise ahlâkî yönüdür. Topluma ve sosyal hayata bakan yönü ise hukuk yönüdür. Din bütün bunları en mükemmel şekilde tanzim etmiştir.

Dinin bütün bu yönleri düzenleyen iki temeli vardır. Birincisi İman ve Öğretisidir. İkincisi ise “Amel-i Salih” olarak ifade edilen “İbadet ve Muâmelât” yönüdür. Bir de yasakları ve cezaları tanzim eden hukuk yönü vardır ki bu yönüne “Ukubât” adı verilmiştir. Dinde hukuk ikiye ayrılır. Birincisi, “Hukukullah” adı verilen birey ile Allah arasındaki ilişkileri düzenleyen “İman ve ibadet” yönüdür. Bu cihette kul Allah’a karşı sorumludur. İkincisi ise “Hukuk-u İbad” denilen kul ile kullar arasındaki ilişkileri düzenleyen kısmıdır. Bu cihette kişi insanlar arası münasebetleri düzenleyerek “Kul Hakkı”na gereken itinayı göstereceği gibi hem kullara karşı hem de Allah’a karşı sorumlu olur. Dinin bu yönünü “Hukuk” ve “Ahlak” düzenler.