Yüce Allah ibadetleri emrederken dünyevi ve uhrevi pek çok hikmet, fayda ve maslahatı da bu ibadetlere takmıştır. Namaz ve oruçta ferdi ve bedeni pek çık maslahat bulunduğu gibi, zekatta da toplumun maslahatı vardır. Aynı şekilde hac ibadetinde de tüm dünya Müslümanlarını ilgilendiren mühim fayda ve maslahatlar mevcuttur.

Namaz, oruç ve zekatın terk edilmesi ile “seferberlikte” çektiğimiz sıkıntıların temel sebebi olduğunu daha önce açıklamıştı. Hac ibadetinin terk edilmesi ise yüce Allah’ın öfkesini ve kahrını üzerimize çektiğini daha sonra ifade etmektedir. Bediüzzaman hac ibadetini ihmalden doğan sıkıntıların günahlara kefaret olmaktan ziyade “kessaretü’a-zünüb” olsu. Yani günahların artmasını netice verdi.

Hindistan düşman zan ederek babasını öldürmüş başında oturup feryat ediyor. Kafkas ve Tatar öldürülmesine yardım ettiği annesi olduğunu iş işten geçtikten sonra anlamış ayak ucunda ağlıyor. Araplar yanlışlıkla kardeşini öldürmüş hayretinden ağlamayı da bilmiyor. Afrika biraderini tanımadığı için öldürmüş şimdi vâveylâ ediyor. İslam dünyası da bayraktar ve bahadır oğlunu gafletle bilmeyerek ölümüne yardımcı olmuş bir anne gibi saçlarını çekerek âh-u fizâr ediyor.

Maalesef milyonlarca Müslüman kafileler halinde Hacca gidecekleri yerde düşman bayrağı altında kendi dindaşı ve kardeşi ile savaşmak üzere uzun seyahatler ettiler. Sonuçta ise ibret alınacak bir noktaya gelindi.

Bunun böyle sürüp gitmeyeceğini de ifade eden Bediüzzaman İslam Fıkhındaki “Zaruretlerin haramı helal etmesi” kaidesine dikkat çekerek “çekilen sıkıntı ve zorlukların da bir gün meyvesinin olacağı” sonucunu çıkarır. Korkaklıkta darb-ı mesel hükmünde olan tavuğun zor durumda kalınca camusa saldırarak cesaret kahramanı olması, keçinin kurttan korkusu “ıztırar” derecesine gelince mukavemete dönüşerek kurdun karnını boynuzu ile delmesi gibi kahramanlıkların yaşandığı gerçeğinden hareket eden Bediüzzaman şu sonuca varır:

“Fıtrî meyelan mukavemetsûzdur.” Bir avuç su kalın bir demir gülle içine konulmuş olsa ve kışta soğuğa bırakılsa suyun fıtratında bulunan genişleme meyli demir gülleyi parçalar. Fıtrî olan bir şey fıtratın gereğini yapar. Suyun fıtratında bulunan genişleme gereğini yapar ve demiri parçalar.

Evet şefkatli tavuk cesareti, hamiyetli keçini iztırari şecaati onlara bunu yaptırır ise, imanın mahiyetindeki harikulade şehamet ve yiğitlik, izzet-i İslamiyenin tabiatındaki dünyaca meşhur kahramanlık, “Uhuvvet-i İslamiye” yani İslam kardeşliğinin uyanması ile harikalar gösterecektir.

“Bir gün olur elbette doğar şems-i hakikat,

Hiç böyle müebbet kalır mı zulmet-i âlem.”