M. Ali KAYA
Liberal demokrasi terimi demokrasinin liberal olanını ifade etmektedir. Peki, liberal olmayan demokrasi de var mıdır? Demokrasi sosyal hayatta insanın/bireyin özgürlüğünü sağlayan siyasi sistemdir.  Demokrasi bireyin özgürlüğünü savunur ve bireyin özgürlük alanını genişletmeye çalışır. Toplum içinde özgür, devlete karşı hür bireylerden oluşan ve insanın hürriyet içinde siyasi ve ekonomik bağımsızlığını geliştiren bir sistemi savunur. Demokratlık, hürriyet-i vicdan “kavmin efendisi ona hizmet edendir” hadisine dayanabilir.  Ancak demokrat olmak için liberal, yani hürriyetçi düşünceye ve fikirlere ihtiyacımız vardır. Hürriyet düşüncesi insan zihninde başlar ve sadece kendi hürriyetini düşünmez, başkalarının hürriyetini savunmayı da gerekli kılar. Özgürlüğü sadece kendine özgürlük olarak anlamak bencilliğin ve despotizmin bir başka şeklidir.

İnsanın/bireyin hür olabilmesi için ekonomik bağımlılıktan kurtulması, yani ekonomik yönden özgür olması gerekir. Ekonomik özgürlük olmadan siyasi özgürlük olmaz. Gerek birey gerekse devletler bağımsızlıklarını ancak ekonomik bağımsızlıkla kazanabilirler. Bir insanın borçlu olduğu ve geçimini kendisine yüklediği insanlara minnet duymaması ve onların kölesi olmaması mümkün değildir. Her en kadar birey zihnen özgürüm dese de vicdanen hür olamaz. Bu nedenle “İnsan ihsanın kölesidir” denilmiştir. İnsanları kazanmanın yolu onlara iyilik ve ihsanda bulunmaktır. Bu nedenle insan olan bir insanın Allah’a kul olması insanlığının gereği olduğu gibi, anne-babasına, kadının kendisini koruyan ve geçimini sağlayan kocasına saygı duyması insanî ve vicdani bir görev olmasının nedeni budur.

Demokratlık hürriyet ve hizmet duygusu ile beraber olduğu zaman gerçek anlamda demokratlık sayılır ve bu da insanlığa hizmeti gerektirir. Fedakârlık olmadan hizmet olmaz. Peygamberimizin "Kavmin efendisi ona hizmet edendir" hadisi bu konuda bize yol göstermektedir. Zira bireyin başkasına üstünlüğü ancak ona olan saygısı ve faydası nispetindedir. Kişi saygı görmediği ve kendisine maddi-manevi fayda görmediği insanlara ne saygı duyar ve ne de minnet eder. Bu nedenle bir insanın saygısını ve bağlılığını kazanmak isteyen ona hizmet etmeli ve bunun karşılığında da bir fayda ve ücret istememelidir. Dolayısıyla sadece kurallara dayanan bir yönetim biçimi insanlığa saadet ve huzur getirmez. Kuralların uygulanabilmesi ahlakî ve vicdani fazilet ve fedakârlığı gerektirir.

Demokrasi ile liberalizm et ve tırnak gibi birbirinden ayrılmaz. Liberal bir zihniyete, yani hürriyet düşüncesine sahip olmayan bireylerin demokrat olması gerçekten zordur. Şayet liberal düşünemiyorsa o zaman demokrasiyi bir araç olarak görecektir. Bu ise demokrasiyi ya menfaatinin veya ideolojisinin veyahut despotizmin aracı veya aleti yapacaktır.

Liberalizm hürriyetçi düşünceyi, fikirlere saygıyı gerekli kılarken, liberal düşünceye sahip olmayanlar bireylerce demokrasi sadece çoğunluğun hâkimiyeti olarak algılanmaktadır. Bu nedenle çoğunluğun bir şekilde desteğini arkalarına alanlar buna dayanarak her nevi istibdat ve baskıyı uygulayabilmektedir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin kendisini cumhuriyetçi olarak göstermek istemesi ve bazı ideolojik sistemlerin demokrasiyi ideolojilerinin hâkimiyetinin aracı olarak kabul etmelerinin sebebi budur. Ama ne ki bunun zaman içinde tutması mümkün değildir.

Devlet birey ilişkilerinde demokrasi devletin bireye baskı yapmasını önlerken, liberalizm bireyin özgür düşünebilmesi ve hareket etmesini ifade eder. Bireylerin zihinlerinde ve düşüncelerinde liberalizm hâkim olursa devlette de demokrasi bütün kurum ve kurulları ile hakim olmaya başlar.