M. Ali KAYA
Kur’ân-ı Kerimin ana hedefi ve amaçlarını dört başlık altıda özetlemek mümkündür. Bunlar da “Tevhit, Nübüvvet, Haşir ve Adalettir.” (İşafatu’l-İ’câz, 17) İbadet de adaletin gereğidir. Zira adalet, hak sahibine hakkını vermektir. Ulûhiyetin hakkı in’am ve ikramdır, ubudiyetin gereği ise şükür ve ibadettir. Mabudiyet itaati, ubudiyet ise ibadeti gerektirir. Bu nedenle “Adalet ve İbadet” bir başlık altında incelenir.

Kur’ân-ı Kerimin anlattığı olaylara “Hikâye” denmemekte “Kıssa” denmektedir. Kur’ân-ı Kerim bizzat bu ismi kendisi vermiş ve Yusuf Suresinde anlatılan kıssaya da “Ahsenü’l-Kasas” (Yusuf, 12:3) adını vermiştir. Çünkü “Hikâye” olmamış olayları da içine aldığı halde “Kıssa” sadece olmuş olayları ihtiva eden, yaşanan, geçmişte ibret almamız gereken olaylardır.

Kur’ân-ı Kerimin en önemli gördüğü husus “Tevhit” inancının kalplere ve akıllara yerleşmesidir. Peygamberlerin davası da “Tevhit Davası” olduğu için kıssaların asıl amacı da yine “Tevhidi” ders vermek ve bu mücadeleyi anlatmaktır. Tevhit mücadelesinin en önemli delilleri olan “Mucizelerin” de pek çok hikmetleri vardır. Bunlar yeri geldikçe anlatılacaktır.

Kıssalar genellikle “doğruluk, istikamet, tebliğ, akıl ve zekâ, emanet ve ibadetle” serfiraz olan peygamberlerin hayatından alındığı için “İman, ahlak, ibadet, adalet, fazilet ve tebliğ” gibi mühim hakikatleri ve hususları ihtiva etmektedir. Böylece kıssaların pek çok yönleri ve hikmetleri bulunmaktadır.

Kur’ân-ı Kerimde geçen kıssaların amaç ve hedeflerinden bazılarını şöyle sıralayabiliriz:

1. Peygamberlerin “Tevhit” mücadelesini anlatmak,

2. Nübüvvetin gereğini öğretmek ve insanlara örnek olmasını sağlamak,

3. Ahlak ve Fazilet dersi vermek,

4. İncil ve Tevrat gibi önceki kitapların doğrularını tasdik, yanlışlarını tashih etmek,

5. Geçmişten geleceği aydınlatmak,

6. Okuyanların ve dinleyenlerin örnek almasını sağlamak,

7. Kıssa ile ders vermek,

8. Peygamberlerin mucizelerini ders vererek insanlığın gelişiminin nihayet, yani son hududunu çizerek insanlığı onların benzerlerini yapmaya teşvik etmek.

Kıssalar insanların ilgisini çektiği ve en âmî ve cahilden tut en kâmil ve âlime kadar herkese seviyesine göre ders verdiği için okuyan herkese hitap etmektedir. Ayrıca her kıssada her okuyan kendisini bulabilmektedir. Hz. Yusuf (as) ve Hz. Eyüp (as) gibi peygamberlerin başlarından geçen olaylar her insanın başından geçmektedir. Dolayısıyla kıssalar geçmişin hikâyeleri değil, her zaman yaşanan ve yaşanması muhtemel olan hadiseler olup her insanın ondan alacağı dersler vardır. Bu nedenle Kur’ândaki kıssalar iman, ibadet, dua, ibret, sabır, tedbir ve ahlak dersi vermekte herkes derecesine göre bunlardan farklı şekillerde mutlaka istifade etmektedir. Böylece kıssalar Kur’anın irşat metotlarından birisi, belki de en önemlisidir.